| نقش حکمرانی تربیتی در ارتقای تاب‌آوری امنیتی جامعه در مواجهه با مخاطرات محیطی در جمهوری اسلامی ایران |
| کد مقاله : 1454-NERS |
| نویسندگان |
|
فاطمه نجار * وزارت أموزش و پرورش |
| چکیده مقاله |
| در شرایطی که ایران به‌دلیل موقعیت جغرافیایی و اقلیمی خود همواره در معرض مخاطرات محیطی گسترده‌ای قرار دارد، تاب‌آوری امنیتی جامعه به‌عنوان توانایی حفظ و بازیابی کارکردهای حیاتی در برابر این بحران‌ها، به یک ضرورت راهبردی تبدیل شده است. با این حال، رویکردهای کنونی مدیریت بحران عمدتاً فنی، متمرکز و واکنشی هستند و از نقش محوری حکمرانی تربیتی به‌عنوان سازوکاری برای تقویت سرمایه اجتماعی، دانش مخاطره‌پذیری و عاملیت جمعی، غافل مانده‌اند. این مقاله با هدف تحلیل نقش حکمرانی تربیتی در ارتقای تاب‌آوری امنیتی جامعه ایران و با استفاده از روش ترکیبی (مرور نظام‌مند کیفی و تحلیل گفتمان) نشان می‌دهد که حکمرانی کنونی با چالش‌های ساختاری و گفتمانی عمیقی از جمله پراکندگی نهادی، غلبه گفتمان امنیتی و قهرمان‌محور، شکاف میان آموزش رسمی و نیازهای واقعی، و نادیده‌گرفتن پتانسیل نهادهای تربیتی غیررسمی مواجه است. تحلیل گفتمان سیل لرستان ۱۴۰۲ نیز مؤید غیبت گفتمان انتقادی و یادگیری جمعی از بحران است. در نتیجه، نظام کنونی به جای تقویت تاب‌آوری به مثابه قابلیتی پویا، به بازتولید آسیب‌پذیری می‌پردازد. پژوهش حاضر نشان می‌دهد که با وجود سرمایه انسانی و اجتماعی قابل‌توجه در ایران، شکافی عمیق میان ظرفیت‌های بالقوه و عملکرد بالفعل حکمرانی تربیتی وجود دارد. حکمرانی متمرکز، واکنشی و امنیت‌محور قادر به پرورش قابلیت‌های پایه‌ای تاب‌آوری مانند تفکر انتقادی، مسئولیت‌پذیری شهروندی، ابتکار عمل محلی و یادگیری جمعی نیست. برای خروج از این وضعیت، تحولی پارادایمی به سوی حکمرانی شبکه‌ای، مشارکتی و یادگیرنده، همراه با بازطراحی نهادی، تغییر گفتمان رسمی، بومی‌سازی آموزش و نهادینه‌سازی مشارکت تمامی کنشگران تربیتی ضروری است. بر این اساس، ایران با تکیه بر سنت‌های غنی اجتماعی و مذهبی خود می‌تواند الگویی بومی و متمایز از «حکمرانی تربیتی تاب‌آور» بیافریند که در آن نهادهای رسمی و غیررسمی در تربیت شهروندانی آگاه، خوداتکا و متعهد به سرنوشت جمعی همکاری می‌کنند.. |
| کلیدواژه ها |
| حکمرانی تربیتی، تاب‌آوری امنیتی، مخاطرات محیطی، تحلیل گفتمان. |
| وضعیت: پذیرفته شده |
