بسم‌الله الرحمن الرحیم

انسان از آغاز آفرینش، همواره در دل طبیعت زیسته و از مواهب آن بهره‌مند بوده است. آب، خاک، هوا، گیاهان و جانوران، نه تنها عناصر حیات‌بخش جهان‌اند، بلکه ستون‌های استوار تمدن بشری و شالوده‌ی پایداری جوامع محسوب می‌شوند. با این همه، تجربه‌ی معاصر نشان داده است که هرگاه این سرمایه‌های الهی مورد بی‌توجهی قرار گرفته یا در مسیر بهره‌برداری ناصحیح قرار گرفته‌اند، پیامدهای آن نه‌تنها محیط زیست، بلکه امنیت، سلامت، اقتصاد و حتی حیات اجتماعی ملت‌ها را به چالش کشیده است.

جمهوری اسلامی ایران، با پهنه‌ی جغرافیایی گسترده و تنوع اقلیمی چشمگیر، در کنار فرصت‌های بی‌شمار، با تهدیدها و مخاطرات محیطی متعددی نیز روبه‌روست. تغییرات اقلیمی، بحران آب، ریزگردها، فرسایش خاک، آلودگی‌های گسترده و همچنین بروز بلایای طبیعی همچون سیل، زلزله و خشکسالی، همه و همه زنگ خطرهایی‌اند که اگر مورد توجه جدی قرار نگیرند، بنیان‌های توسعه‌ی پایدار و امنیت ملی کشور را متزلزل خواهند ساخت.

از همین رو، ضرورت پرداختن به پیوند میان مخاطرات محیطی و امنیت ملی، بیش از پیش احساس می‌شود. امنیت ملی مفهومی فراتر از مرزهای نظامی و سیاسی است؛ امنیت واقعی زمانی تحقق می‌یابد که مردم از محیطی سالم، منابع پایدار و زیست‌بومی متوازن برخوردار باشند. بی‌تردید، تهدیدهای محیطی می‌توانند همان اندازه برای یک ملت بحران‌زا باشند که تهدیدهای اقتصادی یا ژئوپلیتیکی.

همایش سراسری مخاطرات محیطی و امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران با همین دغدغه شکل گرفته است؛ تلاشی برای هم‌افزایی اندیشه‌ها، تبادل تجارب و یافتن راهکارهایی عملی که بتواند کشور را در برابر این چالش‌ها مقاوم‌تر سازد. این همایش، محفلی است میان‌رشته‌ای که متخصصان علوم محیطی، علوم اجتماعی، حقوق، سیاست، اقتصاد، امنیت و مدیریت را گرد هم می‌آورد تا در قالب گفت‌وگویی علمی و راهبردی، تصویر روشنی از مسائل پیش رو و راه‌های برون‌رفت از آن‌ها ارائه دهند.

ما باور داریم که در دنیای امروز، هیچ بحرانی به‌صورت منفرد رخ نمی‌دهد. یک حادثه محیطی می‌تواند زنجیره‌ای از پیامدها را در پی داشته باشد: از کاهش تولیدات کشاورزی و تهدید امنیت غذایی، تا مهاجرت‌های گسترده، افزایش نارضایتی اجتماعی و حتی بروز تنش‌های امنیتی. بنابراین، راهکارهای ما نیز باید جامع، هوشمندانه و ملی باشند؛ راهکارهایی که بتوانند با نگاه کلان، آینده‌ای پایدار و ایمن برای ایران اسلامی رقم بزنند.

اهداف اصلی این همایش را می‌توان در چند محور خلاصه کرد:

• تبیین علمی و دقیق پیوند میان مخاطرات محیطی و امنیت ملی،

• شناسایی و اولویت‌بندی تهدیدهای اصلی محیطی کشور،

• ارائه راهکارهای اجرایی و سیاستی برای مدیریت و کاهش آسیب‌ها،

• ایجاد پل ارتباطی میان دانشگاه‌ها، مراکز پژوهشی و دستگاه‌های اجرایی،

• و در نهایت، پرورش نگاه ملی و راهبردی به مقوله امنیت در بستر محیط زیست.

برگزاری این همایش در تاریخ ۷ بهمن ۱۴۰۴، در مرکز همایش‌های بین‌المللی صدا و سیما، فرصتی است مغتنم برای گردهمایی اندیشمندان و مدیران کشور تا با هم‌فکری و تبادل نظر، بر غنای ادبیات علمی و سیاستی کشور در این حوزه بیفزایند. دبیرخانه همایش امیدوار است مجموعه مقالات، سخنرانی‌ها و کارگاه‌های تخصصی آن، به‌صورت بسته‌های سیاستی و گزارش‌های تحلیلی، در اختیار نهادهای تصمیم‌ساز قرار گیرد تا زمینه‌ساز اقدامات مؤثر و ماندگار در عرصه ملی شود.

این همایش تنها یک رویداد علمی نیست؛ بلکه حرکتی است در مسیر آگاهی‌بخشی، مسئولیت‌پذیری و آینده‌نگری. ما بر این باوریم که حفاظت از محیط زیست و تأمین امنیت ملی، دو روی یک سکه‌اند؛ هر چه پاسداری از منابع طبیعی جدی‌تر گرفته شود، بنیان‌های امنیت ملی نیز استوارتر خواهد بود.

در پایان، یادآور می‌شویم که این حرکت علمی بدون حضور و تلاش پژوهشگران، اساتید، دانشجویان و مدیران میسر نمی‌شد. این همراهی، نشان‌دهنده‌ی درک عمیق جامعه علمی و اجرایی کشور از اهمیت موضوع و ضرورت پرداختن به آن است. امید آن داریم که ثمرات این همایش بتواند چراغی باشد برای مسیر پیش رو و گامی مؤثر در ساختن آینده‌ای ایمن، آباد و سربلند برای ایران عزیز.