| تحلیل زمانی-مکانی پویایی‌های شهری در تهران با استفاده از داده‌های نور شب سنجنده VIIRS |
| کد مقاله : 1403-NERS |
| نویسندگان |
| مهدی شجاعی * |
| چکیده مقاله |
| داده‌های ماهواره‌ای نور شب به‌عنوان یک شاخص یا نماینده قدرتمند برای پایش شهرنشینی و فعالیت‌های اقتصادی-اجتماعی انسان شناخته می‌شوند. با این حال، اغلب مطالعات بر مقیاس‌های ملی یا منطقه‌ای متمرکز بوده‌اند و یک شکاف تحقیقاتی در درک پویایی پیچیده و ناهمگن توسعه در مقیاس درون‌شهری وجود دارد. پژوهش حاضر با هدف رفع این شکاف، به ارزیابی الگوهای فضایی و زمانی تغییرات نور شب در سطح ۲۲ منطقه شهرداری تهران می‌پردازد. در این مطالعه، از سری زمانی ۱۲ ساله (۲۰۱۴-۲۰۲۵) داده‌های ماهانه نور شب سنجنده VIIRS در بستر سامانه پردازش ابری استفاده شد. تحلیل روند سری زمانی با استفاده از رگرسیون خطی برای محاسبه نرخ تغییرات (شیب) و همچنین محاسبه میانگین کلی درخشندگی برای شناسایی الگوهای فضایی کلیدی به کار گرفته شد. نتایج، یک الگوی فضایی دوگانه و متمایز را در توسعه تهران آشکار می‌سازد: یک هسته شهری بسیار روشن و نسبتاً پایدار، در تضاد با یک حاشیه پیرامونی پویا با نرخ رشد بالا، به‌ویژه در مناطق غربی (مانند منطقه ۲۲) و شمالی (منطقه ۱). منطقه ۱ بالاترین نرخ رشد را به خود اختصاص داد، در حالی که منطقه ۱۹ به عنوان تنها منطقه با روند کاهشی شناسایی شد. تحلیل‌ها تأیید می‌کند که اگرچه مناطق مرکزی به طور متوسط روشن‌ترین نواحی باقی مانده‌اند، اما پویاترین تغییرات توسعه در نواحی بیرونی شهر در حال وقوع است. این پژوهش کارایی بالای داده‌های نور شب را برای تحلیل‌های دقیق درون‌شهری تایید کرده و درکی عمیق از الگوهای توسعه ناهمگن شهری ارائه می‌دهد. یافته‌های این مطالعه، می‌توانند در راستای ارائه دیدگاه‌های ارزشمندی برای برنامه‌ریزان شهری و سیاست‌گذاران در زمینه شناسایی مناطق با رشد سریع، نواحی دارای رکود احتمالی و مدیریت گسترش شهری و پیامدهای زیست‌محیطی آن بکار گرفته شوند. |
| کلیدواژه ها |
| نور شب، سنجنده VIIRS، تحلیل زمانی-مکانی، رشد شهری، پویایی درون‌شهری، تهران |
| وضعیت: پذیرفته شده |
