| رویکردهای مبتنی بر هوش مصنوعی برای ارتقاء تاب‌آوری سایبری زیرساخت‌های حیاتی در مواجهه با مخاطرات اقلیمی-محیطی |
| کد مقاله : 1402-NERS |
| نویسندگان |
|
رضا یوسفی *1، محمد رستمی2، علی جلالی3، حسین الیاسی2 1پژوهشگر 2مدرس و پژوهشگر 3عضو هیئت علمی |
| چکیده مقاله |
| همگرایی روزافزون اختلالات ناشی از تغییرات اقلیمی و تهدیدات سایبری، به‌طور بنیادین، چشم‌انداز ریسک زیرساخت‌های حیاتی را دگرگون ساخته است. رویکردهای سنتی امنیت سایبری که عمدتاً برای محیط‌های عملیاتی پایدار و بُردارهای تهدید مجزا طراحی شده‌اند، دیگر توان پاسخ‌گویی به ریسک‌های مرکب، آبشاری و سیستماتیکی را ندارند که تحت تأثیر تنش‌های محیطی تشدید می‌شوند. این پژوهش بررسی می‌کند که هوش مصنوعی چگونه می‌تواند در تقویت تاب‌آوری سایبری زیرساخت‌های حیاتی در شرایط عدم‌قطعیت ناشی از مخاطرات اقلیمی نقش‌آفرینی کند. این مطالعه با بهره‌گیری از یک طراحی پژوهشی کیفی و تلفیقی، ادبیات علمی اخیر (۲۰۲۳-۲۰۲۵)، چارچوب‌های سیاستی بین‌المللی و رویه‌های نوظهور را به‌صورت نظام‌مند ترکیب کرده و رابطه‌ی در حال تحول میان ریسک اقلیمی، آسیب‌پذیری سایبری و سازوکارهای تاب‌آوری مبتنی بر هوش مصنوعی را تحلیل می‌کند. نتایج نشان می‌دهد که مخاطرات اقلیمی به‌طور معناداری وابستگی‌های متقابل سایبرفیزیکی را تشدید نموده و احتمال بروز شکست‌های آبشاری در سیستم‌های به‌هم‌پیوسته را افزایش می‌دهند. در این بستر، هوش مصنوعی صرفاً به‌عنوان ابزاری برای خودکارسازی دفاع سایبری ظاهر نمی‌شود بلکه به‌مثابه قابلیتی شناختی و انطباق‌پذیر عمل می‌کند که امکان ارزیابی پیش‌بینانه‌ی ریسک، آگاهی موقعیتی بلادرنگ و تصمیم‌گیری پیش‌دستانه را فراهم می‌سازد. بر مبنای این یافته‌ها، پژوهش حاضر چارچوبی با عنوان «تاب‌آوری سایبری میانجی‌شده با هوش مصنوعی » ارائه می‌کند که تاب‌آوری را به‌عنوان قابلیتی پویا، چندلایه و مبتنی بر منطق سیستم-از-سیستم‌ها مفهوم‌سازی می‌نماید. این چارچوب، ابعاد فناورانه، سازمانی و حکمرانی را یکپارچه می‌سازد و بر نقش حکمرانی تطبیقی، شفافیت الگوریتمی و سرمایه‌ی انسانی میان‌رشته‌ای تأکید دارد. با ایجاد پیوند میان پژوهش‌های ریسک اقلیمی و نظریه تاب‌آوری سایبری، این مطالعه‌ی مدل‌های موجود را بسط داده و بینش‌های راهبردی معناداری را برای سیاست‌گذاران و بهره‌برداران زیرساخت‌های حیاتی در جهت ارتقای تاب‌آوری بلندمدت و اعتمادپذیری این سیستم‌ها در عصر ریسک‌های فزاینده‌ی سیستماتیک فراهم می‌سازد. |
| کلیدواژه ها |
| تاب‌آوری سایبری، هوش مصنوعی، ریسک اقلیمی، زیرساخت‌های حیاتی، حکمرانی سایبری |
| وضعیت: پذیرفته شده |
