| پهنه‌بندی خطر وقوع سیلاب با استفاده از رویکرد تلفیقی GIS و AHP در حوضه آبریز شهر بردسکن |
| کد مقاله : 1399-NERS |
| نویسندگان |
|
مهدی ثقفی *1، مریم ربیعی گسک2، محمد حسین مدیح3 1عضو هیات علمی دانشگاه پیام نور، تهران، ایران 2گروه آموزش جغرافیا، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران 3کارشناس ارشد، برنامه‌ریزی شهری، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه پیام نور |
| چکیده مقاله |
| سیلاب به‌عنوان یکی از مهم‌ترین مخاطرات طبیعی در نواحی خشک و نیمه‌خشک ایران، طی دهه‌های اخیر خسارات انسانی، اقتصادی و زیست‌محیطی قابل‌توجهی را به شهرها و سکونتگاه‌های انسانی تحمیل کرده است. حوضه آبریز شهر بردسکن به‌دلیل موقعیت جغرافیایی، ویژگی‌های اقلیمی، توپوگرافی ناهمگون و تغییرات فزاینده در الگوی کاربری اراضی، از جمله مناطق مستعد وقوع سیلاب محسوب می‌شود. ازاین‌رو، هدف اصلی پژوهش حاضر، پهنه‌بندی خطر وقوع سیلاب در حوضه آبریز شهر بردسکن با استفاده از رویکردهای تلفیقی GIS و مدل تصمیم‌گیری چندمعیاره AHP است. در این پژوهش، ابتدا لایه‌های اطلاعاتی مؤثر بر وقوع سیلاب شامل: شیب، کاربری اراضی، فاصله از رودخانه‌ها، بارش، نفوذپذیری، فیزیوگرافی و بارش لحظه‌ای تهیه و استانداردسازی شد. سپس وزن نسبی هر معیار با استفاده از فرآیند تحلیل سلسله‌مراتبی (AHP) و بر اساس قضاوت‌های کارشناسی تعیین گردید. نتایج آزمون سازگاری (CR=0.03) نشان‌دهنده اعتبار و قابل‌اعتماد بودن ماتریس مقایسه زوجی است. در نهایت، لایه‌های وزن‌دهی‌شده از طریق مدل ترکیب خطی وزن‌دار (WLC) در محیط GIS تلفیق و نقشه نهایی پهنه‌بندی خطر سیلاب استخراج شد. نتایج پهنه‌بندی نشان داد که به‌ترتیب 9/27درصد از مساحت حوضه در پهنه خطر زیاد، 9/26 درصد در خطر متوسط، 23/19 درصد در خطر کم، 58/17 درصد در خطر بسیار کم و 35/8 درصد در پهنه بدون خطر سیلاب قرار دارد. بیشترین خطر وقوع سیلاب عمدتاً در مناطق کم‌شیب، نواحی نزدیک به آبراهه‌های اصلی، اراضی با تجمع جریان بالا و کاربری‌های شهری و کشاورزی مشاهده شد؛ در مقابل، مناطق مرتفع و دارای پوشش گیاهی متراکم در پهنه‌های کم‌خطر قرار گرفتند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که ترکیب رویکرد AHP و GIS ابزاری کارآمد برای شناسایی مناطق پرخطر سیلاب در حوضه آبریز بردسکن است و می‌تواند به‌عنوان مبنایی علمی برای برنامه‌ریزی کاهش خطر، مدیریت کاربری اراضی، توسعه پایدار شهری و تصمیم‌گیری مدیران محلی مورد استفاده قرار گیرد. . |
| کلیدواژه ها |
| پهنه‌بندی، خطر سیلاب، تحلیل سلسله مراتبی، سیستم اطلاعات جغرافیایی، حوضه آبریز شهر بردسکن |
| وضعیت: پذیرفته شده |
