| تحلیل فضایی فعال‌سازی گسل‌ها در اثر برداشت بی‌رویه آب زیرزمینی: مطالعه موردی دشت‌های ممنوعه ایران |
| کد مقاله : 1384-NERS |
| نویسندگان |
|
محسن بنی شریف دهکردی *، محمد مهدی اسماعیلی ، استادیار و عضو هیئت علمی دانشگاه افسری امام حسین علیه السلام |
| چکیده مقاله |
| برداشت بی‌رویه آب زیرزمینی در دشت‌های ممنوعه ایران به یکی از چالش‌های جدی زیست‌محیطی و ژئوتکنیکی تبدیل شده که پیامدهای آن فراتر از کاهش سطح سفره‌های آبی و فرونشست زمین بوده و می‌تواند به فعال‌سازی گسل‌ها و افزایش خطر لرزه‌خیزی ناشی از فعالیت‌های انسانی منجر شود. هدف این پژوهش تحلیل فضایی رابطه بین افت شدید آب‌های زیرزمینی و احتمال فعال‌سازی گسل‌ها در دشت‌های ممنوعه کشور و شناسایی مناطق پرخطر است. رویکرد پژوهش مبتنی بر ایجاد و اعتباریابی مدل‌های مفهومی بر پایه ترکیب یافته‌های پژوهش‌های پیشین و توسعه و استفاده از پرسشنامه‌ای است که در اختیار ۶۰ نفر از متخصصان زمین‌شناسی، هیدروژئولوژی و مهندسی زلزله قرار گرفت تا داده‌های مورد نیاز گردآوری شود. یافته‌ها نشان داد که رابطه مثبت، قوی و معناداری بین افت آب زیرزمینی و احتمال فعال‌سازی گسل وجود دارد که افت آب زیرزمینی با ضریب همبستگی ۰.۸۱ و ضریب بتای استاندارد ۰.۴۴ قوی‌ترین پیش‌بین احتمال فعال‌سازی است و مدل رگرسیون چندگانه توانسته است ۷۹ درصد از واریانس این متغیر را تبیین کند. همچنین تحلیل فضایی نشان داد که دشت‌های مرکزی و غربی کشور که در کمربندهای لرزه‌زای زاگرس و البرز قرار دارند به دلیل برداشت شدیدتر آب زیرزمینی، فرونشست بالاتر و نزدیکی به گسل‌های فعال در معرض خطر بیشتری قرار دارند و نیازمند اقدامات فوری مدیریتی هستند. این پژوهش بر ضرورت مدیریت یکپارچه منابع آب زیرزمینی با رویکرد کاهش خطرپذیری لرزه‌ای، استقرار سیستم‌های پایش مستمر فرونشست و تغییرات تنش در گسل‌های حساس، و همکاری بین‌بخشی بین سازمان‌های آب، زمین‌شناسی و مدیریت بحران تأکید دارد. |
| کلیدواژه ها |
| فعال‌سازی گسل‌ها، برداشت آب زیرزمینی، تحلیل فضایی، دشت‌های ممنوعه، فرونشست زمین |
| وضعیت: پذیرفته شده |
