| چارچوب یکپارچه ارزیابی مخاطرات ترکیبی (طبیعی-انسانی) برای تأسیسات هسته‌ای ایران |
| کد مقاله : 1369-NERS |
| نویسندگان |
|
سجاد اکباتانی املشی *، سیده فاطمه موسوی پژوهشگر |
| چکیده مقاله |
| تأسیسات هسته‌ای ایران، به عنوان زیرساخت‌های حیاتی، در معرض طیف وسیعی از مخاطرات طبیعی و انسان‌ساخت قرار دارند. تجارب جهانی نشان می‌دهد تهدیدات ترکیبی می‌توانند با درهم شکستن سطوح دفاعی، فجایع امنیتی و زیست‌محیطی به بار آورند. با این حال، رویکرد غالب کنونی در ارزیابی ایمنی، مبتنی بر بررسی مجزای این مخاطرات است و فاقد چارچوبی یکپارچه برای تحلیل اثرات تعاملی و آبشاری آن‌ها می‌باشد. این پژوهش با هدف پر کردن این شکاف، به طراحی و ارائه «چارچوب یکپارچه ارزیابی مخاطرات ترکیبی» (IHARM) برای تأسیسات هسته‌ای ایران می‌پردازد. این چارچوب، استانداردهای پیشرفته بین‌المللی (به ویژه راهنماهای آژانس بین‌المللی انرژی اتمی) را با مؤلفه‌های بنیادین «دکترین امنیت محیطی جمهوری اسلامی ایران» (مبتنی بر اصولی چون دفاع همه‌جانبه و خوداتکایی) تلفیق می‌کند. با بهره‌گیری از روش تحقیق ترکیبی (تحلیل محتوا، مطالعه موردی نیروگاه اتمی بوشهر و تأسیسات اصفهان، تحلیل سلسله مراتبی فازی و شبیه‌سازی)، یافته‌ها نشان می‌دهد رویکردهای متعارف قادر به شناسایی حدود ۳۰ درصد از سناریوهای بحرانی ترکیبی نیستند و پنج «گلوگاه امنیتی حیاتی» (از جمله وابستگی به شبکه برق سراسری) را آشکار می‌سازد. چارچوب پیشنهادی IHARM، با معرفی «شاخص تاب‌آوری ترکیبی ملی»، یک ابزار راهبردی برای هماهنگی بین‌نهادی و خط‌مشی‌گذاری در سطوح پیشگیری، آمادگی و پاسخ ارائه می‌دهد. این پژوهش، گذار از پارادایم ارزیابی منفرد به مدیریت همه‌ساحتی ریسک را ضرورتی اجتناب‌ناپذیر برای تضمین امنیت ملی و تاب‌آوری کشور می‌داند. |
| کلیدواژه ها |
| ارزیابی مخاطرات ترکیبی، تأسیسات هسته‌ای ایران، چارچوب یکپارچه ارزیابی ریسک، تاب‌آوری ملی، دکترین امنیت محیطی، مخاطرات طبیعی-انسانی. |
| وضعیت: پذیرفته شده |
