ارزیابی فضایی-زمانی و شناسایی کانون‌های بحرانی دی‌اکسید گوگرد در کلان‌شهر اصفهان با استفاده از داده‌های ماهواره‌ای Sentinel-5P

کد مقاله : 1368-NERS

نویسندگان

مهدی شجاعی *

چکیده مقاله

آلودگی هوا و به‌ویژه غلظت بالای آلاینده‌های گازی نظیر دی‌اکسید گوگرد (2SO)، یکی از چالش‌های اساسی زیست ‌محیطی و بهداشتی در کلان‌شهرهای صنعتی ایران محسوب می‌شود که سلامت عمومی و پایداری زیست بوم را تهدید می‌کند. کلان‌شهر اصفهان به دلیل استقرار صنایع مادر و شرایط خاص جغرافیایی، همواره با انباشت این آلاینده مواجه بوده است، اما محدودیت‌های پایش زمینی مانع از درک جامع الگوی توزیع آن می‌شود. پژوهش حاضر با هدف بررسی دقیق پراکندگی مکانی و زمانی غلظت 2SO در سطح شهر اصفهان و کانون‌های صنعتی پیرامون آن در بازه زمانی ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۵ انجام شده است. در این مطالعه، از رویکردی ترکیبی مبتنی بر داده‌های سنجش از دور و تحلیل‌های مکانی استفاده شد. داده‌های چگالی ستونی دی‌اکسید گوگرد از سنجنده TROPOMI ماهواره Sentinel-5P در بستر پردازش ابری استخراج و پردازش گردید و سپس تحلیل‌های آماری، شناسایی کانون‌های داغ و ترسیم نقشه‌های گرادیان جهت‌دار با استفاده از محیط برنامه‌نویسی R صورت گرفت. نتایج نشان داد که توزیع 2SO در اصفهان از یک الگوی خوشه‌ای تبعیت می‌کند و دو کانون اصلی آلودگی در شمال‌غرب (محدوده نیروگاه و پالایشگاه) و جنوب‌غرب (صنایع فولاد) شناسایی شدند. تحلیل‌های زمانی حاکی از نوسانات شدید فصلی بود، به طوری که بیشینه غلظت آلاینده در فصول سرد سال (پاییز و زمستان) رخ می‌دهد که ناشی از پایداری جوی و تغییر الگوی مصرف سوخت در صنایع است. این پژوهش کارایی بالای فناوری سنجش از دور را در پایش مستمر کیفیت هوا اثبات نمود و بر لزوم اتخاذ تدابیر کنترلی ویژه در کانون‌های صنعتی شناسایی شده و اصلاح سبد سوختی در فصول سرد تأکید دارد.

کلیدواژه ها

دی‌اکسید گوگرد (SO2)، سنجش از دور، تحلیل فضایی-زمانی، آلودگی هوا، اصفهان

وضعیت: پذیرفته شده