همایش سراسری مخاطرات محیطی و امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران

بازاندیشی تاب‌آوری امنیتی ایران در برابر تغییرات اقلیمی و بحران‌های محیطی (مطالعه راهبردی با تمرکز بر سیستان و بلوچستان) Rethinking Iran's Security Resilience to Climate Change and Environmental Crises )Strategic Study Focusing on Sistan and Baluches

کد مقاله : 1283-NERS

نویسندگان

حسین حاج محمد خانی *¹، اسلام رجایی فر²

¹مد اط ق م ج ش نزاجا

²مع اط ارتش ج ا ایران

چکیده مقاله

تغییرات اقلیمی و بحران‌های محیطی در دهه‌های اخیر، به‌عنوان تهدیدهایی نوظهور، ابعاد امنیت ملی کشورها را به‌گونه‌ای بنیادین دگرگون ساخته‌اند. در ایران، مناطق پیرامونی و مرزی، به‌ویژه استان سیستان و بلوچستان، بیش از سایر مناطق در معرض پیامدهای هم‌زمان خشکسالی، بحران آب، فرسایش سرزمینی و تضعیف معیشت‌های بومی قرار دارند؛ پیامدهایی که مستقیماً بر ثبات اجتماعی و امنیت پایدار اثرگذارند. پژوهش حاضر با رویکرد راهبردی ـ تحلیلی و بهره‌گیری از روش کیفی، به بازاندیشی مفهوم «تاب‌آوری امنیتی» با تمرکز بر پیوند میان بحران‌های محیطی، عدالت اجتماعی و امنیت ایجابی می‌پردازد. داده‌ها از طریق تحلیل اسناد بالادستی، گزارش‌های رسمی، مطالعات محیط‌زیستی و امنیتی، و متون دینی اسلامی گردآوری و تحلیل شده‌اند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که رویکردهای کلاسیک و سلبی امنیت، به‌تنهایی قادر به مدیریت پیامدهای امنیتی تغییرات اقلیمی در سیستان و بلوچستان نیستند و تحقق امنیت پایدار مستلزم تقویت تاب‌آوری محیطی، معیشتی، نهادی و اجتماعی است. نتایج همچنین بیانگر آن است که بهره‌گیری از ظرفیت نهادهای مردمی، به‌ویژه بسیج، در کنار سیاست‌گذاری عدالت‌محور و توسعه‌گرا، می‌تواند نقش مؤثری در ارتقای تاب‌آوری امنیتی و کاهش آسیب‌پذیری‌های اجتماعی ایفا کند. این پژوهش بر آن است که امنیت پایدار در مناطق مرزی، بیش از آنکه حاصل کنترل سخت باشد، محصول حکمرانی هوشمند و مبتنی بر عدالت و توسعه متوازن است.

کلیدواژه ها

تاب‌آوری امنیتی، تغییرات اقلیمیِ، بحران‌های محیطی، امنیت ایجابی، توسعه پایدار، عدالت اجتماعی

وضعیت: پذیرفته شده