| مخاطرات ناشی از پدیده فرونشست زمین بر زیرساخت‌ها و امنیت ملی؛ مطالعه موردی: استان اصفهان |
| کد مقاله : 1279-NERS |
| نویسندگان |
|
حسین مختاری هشی *1، علیرضا شهریاری2، علیرضا نصیری1 1دانشگاه اصفهان 2دانشگاه اصفهان - دانشگاه امیرالمومنین (ع) |
| چکیده مقاله |
| فرونشست زمین به‌عنوان یکی از مهم‌ترین مخاطرات زیست‌محیطی معاصر، در سال‌های اخیر به‌ویژه در پهنه‌های خشک و نیمه‌خشک ایران روندی فزاینده یافته و زیرساخت‌های کشور را در معرض تهدید جدی قرار داده است. استان اصفهان به‌دلیل استقرار در مرکز ایران و قرارگیری در محل تلاقی کریدورهای اصلی شمال–جنوب و شرق–غرب، میزبانی شبکه‌ای گسترده از زیرساخت‌های حمل‌ونقل جاده‌ای و ریلی، خطوط انتقال نفت، گاز و برق، صنایع بزرگ فولاد و ذوب‌آهن و نیروگاه‌های تولید برق و همچنین تمرکز کم‌نظیر بناها و بافت‌های تاریخی ثبت‌شده در سطح ملی و جهانی، جایگاهی راهبردی در امنیت ملی کشور دارد. پژوهش حاضر با تمرکز بر مخاطرات ناشی از فرونشست زمین بر زیرساخت‌های استان اصفهان و پیامدهای آن برای امنیت ملی، می‌کوشد فرونشست در دشت‌های مختلف استان اصفهان و همپوشانی آن با زیرساخت‌های کلیدی را تحلیل کند. مطالعه با روش توصیفی–تحلیلی و اتکا بر داده‌های سنجش‌ازدور، گزارش‌های فنی و منابع ثانویه، ابتدا پهنه‌های فرونشست را شناسایی کرده و سپس میزان همپوشانی آن‌ها با شبکه‌های حمل‌ونقل، خطوط انتقال انرژی، صنایع مادر و آثار تاریخی را بررسی می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد تداوم فرونشست می‌تواند به تخریب تدریجی یا دفعی زیرساخت‌ها، اختلال در جریان حمل‌ونقل و انرژی، افزایش هزینه‌های نگهداشت و بازسازی، وقفه در تولید صنعتی و تضعیف ظرفیت ارائه خدمات پایه منجر شود؛ امری که در سطح کلان مخاطراتی جدی برای امنیت اقتصادی، امنیت انرژی، انسجام سرزمینی و سرمایه اجتماعی در پی دارد. بر این اساس، فرونشست زمین در اصفهان صرفاً یک مسئله زیست‌محیطی یا عمرانی نیست، بلکه به‌مثابه تهدیدی نوظهور و چندبعدی برای امنیت ملی قابل تحلیل است. نتایج تحقیق بر ضرورت بازنگری در الگوهای بهره‌برداری از منابع آب زیرزمینی، اصلاح برنامه‌ریزی کاربری اراضی، توزیع منطقی فعالیت‌ها و جمعیت، تقویت نظام پایش و هشدار و ادغام مدیریت مخاطره فرونشست در راهبردهای کلان امنیت ملی و توسعه پایدار کشور تأکید می‌کند. |
| کلیدواژه ها |
| فرونشست زمین، زیرساخت ، امنیت ملی، اصفهان، ایران |
| وضعیت: پذیرفته شده |
