| بازخوانی الگوی توسعه فضایی سکونتگاه‌های شهری سیستان در مواجهه با ورشکستگی آبی؛ تدوین راهبردهای برنامه‌ریزی تاب‌آور با رویکرد پدافند غیرعامل |
| کد مقاله : 1278-NERS |
| نویسندگان |
| وحید کیخا * |
| چکیده مقاله |
| منطقه سیستان به عنوان پیشانی امنیتی ایران در شرق، امروزه با بحران بی‌سابقه «ورشکستگی آبی» دست به گریبان است که ریشه در تغییرات اقلیمی و دیپلماسی هیدروپلیتیک حوضه آبریز هیرمند دارد. در این میان، سکونتگاه‌های شهری این منطقه (به‌ویژه کلان‌شهر زابل و شهرهای اقماری) به دلیل وابستگی زیستی به جریان آب و تالاب هامون، با چالش جدی زیست‌پذیری روبرو شده‌اند. هدف از این پژوهش، واکاوی پیامد‌های کالبدی، فضایی و امنیتی ناشی از قطع جریان آب بر ساختار شهرهای شمال استان سیستان و بلوچستان و ارائه الگویی نوین در برنامه‌ریزی شهری بر پایه پدافند غیرعامل است. این پژوهش با روش توصیفی – تحلیلی و تحلیل داده های آماری و تصاویر ماهواره ای ده سال اخیر نشان میدهد که زوال منابع آبی موجب تغییر کاربری اراضی، گسترش کانون ریزگردها و تخلیه استراتژیک جمعیت شده است. در بخش نهایی، مقاله به تدوین راهبردهایی همچون «بازآفرینی شهری با رویکرد شهر فشرده»، «تغییر اقتصاد پایه شهر از کشاورزی به ترانزیت و انرژی‌های تجدیدپذیر» و «ایمن‌سازی زیرساخت‌های حیاتی در برابر فرسایش بادی» می‌پردازد. یافته‌ها تاکید دارند که تثبیت جمعیت در سکونتگاه‌های شهری شمال استان، نه تنها یک اولویت شهرسازی، بلکه یک ضرورت قطعی در دکترین پدافند غیرعامل جمهوری اسلامی ایران برای حفظ تمامیت ارزی و پایداری مرزهای شرقی است. در واقع، بازتعریف فرم شهری و عملکرد فضا در سیستان، کلیدی‌ترین گام در جهت مقابله با تهدیدات ناشی از جنگ آب و تغییرات اقلیمی محسوب می‌شود. |
| کلیدواژه ها |
| ورشکستگی آبی (Water Bankruptcy) ، تاب‌آوری شهری ، امنیت ملی ، سیستان و بلوچستان، پدافند غیرعامل ، هیدروپلیتیک هیرمند، برنامه‌ریزی فضایی |
| وضعیت: پذیرفته شده |
