پیامدهای امنیتی- انتظامی بحران آب در حوضه آبریز فلات مرکزی ایران

کد مقاله : 1267-NERS

نویسندگان

یحیی میرشکاران *

چکیده مقاله

زمینه و هدف: آب به‌عنوان یکی از مؤلفه‌های بنیادین در شکل‌گیری بحران‌های اجتماعی، سیاسی و امنیتی درون کشورها، زمینه‌ساز بروز تنش‌ها، ناآرامی‌های اجتماعی و افزایش فشار بر نهادهای امنیتی و انتظامی شده است. در ایران، به‌ویژه در حوضه آبریز فلات مرکزی، تداوم تنش منابع آب می‌تواند به تشدید نارضایتی‌های اجتماعی، اعتراضات محلی و تهدید نظم عمومی منجر شود. شناسایی پیامدهای امنیتی–انتظامی بحران آب هدف اصلی پژوهش حاضر است. روش: این پژوهش با رویکرد فضایی-سیستمی انجام شد. ابتدا با تلفیق شاخص‌های خشکسالی و استفاده از منطق فازی در GIS، بحران آب در چهار سطح بحران پهنه‌بندی شد. داده‌ها شامل بارش، آب زیرزمینی و آب‌های سطحی در دوره ۲۰۲۲-۲۰۰۱ بودند. سپس با روش توصیفی-تحلیلی و از طریق مطالعه اسنادی و مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با ۲۶ خبره، پیامدهای امنیتی-انتظامی بررسی و با مدل سیستمی تحلیل شد. یافته ها: تحلیل‌ها نشان‌دهنده‌ی بحران جدی آب در منطقه است، به‌طوری که ۲۸/۶۵٪ از مساحت حوضه در سطوح بحرانی خشکسالی 3و 4 قرار دارد. این وضعیت علاوه بر تهدید امنیت زیستی، پیامدهای امنیتی-انتظامی گسترده‌ای مانند مهاجرت اجباری، بیکاری و نزاع‌های محلی ایجاد کرده که مدیریت آن نیازمند تدابیر یکپارچه است. نتیجه گیری: بحران آب در این حوضه فراتر از مسائل زیست‌محیطی، پیامدهای امنیتی-انتظامی گسترده‌ای نظیر مهاجرت اجباری، بیکاری، نزاع‌های محلی، حاشیه‌نشینی، ناآرامی‌های اجتماعی و افزایش فشار بر نهادهای انتظامی به‌همراه دارد. مدیریت این تهدید نیازمند رویکرد یکپارچه و سیستمی است که با اصلاح ورودی‌ها (مدیریت پایدار منابع، کاهش مصرف کشاورزی، نظارت بر انتقال بین‌حوضه‌ای و بهره‌گیری از فناوری‌های نوین) از تبدیل تنش‌های آبی به بحران‌های امنیتی جلوگیری کند.

کلیدواژه ها

واژگان کلیدی: حوضه آبریز فلات مرکزی، پیامدهای امنیتی-انتظامی، خشک سالی، بحران آب.

وضعیت: پذیرفته شده