| بازاندیشی انتقادی در سیاست‌های قطع درختان در پروژه‌های ملی با رویکرد میان‌رشته‌ای فقه اسلامی و فناوری‌های نوین |
| کد مقاله : 1248-NERS |
| نویسندگان |
|
سید محمد علوی زاده *1، اکرم سادات سیدی2 1دانش آموخته سطح 4 حوزه علمیه قم، ایران
کارشناس ارشد ارتباطات و تبلیغ از دانشگاه قرآن و حدیث، قم، ایران.
دانشجوی دکتری رشته قرآن و علوم (گرایش روانشناسی)، جامعه المصطفی، قم، ایران . 2دانش آموخته سطح 4 جامعه الزهرا، رشته تفسیر تطبیقی، قم، ایران. |
| چکیده مقاله |
| مسئله قطع درختان، به‌ویژه در بستر توسعه شهری و پروژه‌های عمرانی، از چالش‌های جدی محیط‌زیستی و مدیریتی در جوامع معاصر به‌شمار می‌آید. در فقه اسلامی، درخت صرفاً یک منبع طبیعی قابل بهره‌برداری تلقی نمی‌شود، بلکه به‌عنوان موجودی زنده و بخشی از نظام خلقت الهی، دارای شأن و حرمت خاص است. روایات متعدد، به‌ویژه درباره درختان مثمر و سرسبز، بر کراهت شدید قطع درخت و لزوم حفظ و نگهداری آن تأکید دارند. با این حال، در متون فقهی، مواردی محدود از استثناء نیز بر پایه ملاک‌هایی همچون دفع ضرر واقعی، مصلحت عمومی و امکان جایگزینی مطرح شده است. هدف این پژوهش، تبیین چارچوب فقهی حکم قطع درخت در اسلام و بازاندیشی در سیاست‌های رایج حذف درختان با بهره‌گیری از ظرفیت فناوری‌های نوین انتقال و احیا است. روش تحقیق، توصیفی ـ تحلیلی و مبتنی بر مطالعه کتابخانه‌ای منابع قرآنی، روایی و فقهی و نیز تحلیل داده‌های علمی حوزه محیط‌زیست و مدیریت شهری است. در این راستا، با استفاده از روش فقهی تنقیح مناط، حکم کراهت قطع درخت از درختان مثمر به درختان غیرمثمرِ دارای نفع عمومی در شرایط معاصر تعمیم داده شده است. همچنین قاعده فقهی «لاضرر و لاضرار» اقتضا می‌کند که حتی در موارد اضطراری، اقدام مشروع با حداقل آسیب به محیط‌زیست همراه باشد. با توجه به پیشرفت فناوری‌های نوین انتقال و احیای درختان بالغ و کهنسال، بسیاری از مواردی که در گذشته ذیل عنوان ضرورت قرار می‌گرفتند، در شرایط کنونی دیگر واجد این عنوان نیستند. بر این اساس، فناوری‌های نوین به‌عنوان ابزار تحقق «روح حکم شرعی» و اخلاق محیط‌زیستی، می‌توانند مبنای سیاست‌گذاری منطبق با فقه اسلامی و توسعه پایدار در مدیریت شهری، کشاورزی و جنگل‌بانی قرار گیرند. |
| کلیدواژه ها |
| فقه اسلامی، فقه محیط‌زیست، حفظ درختان، محیط‌زیست شهری، فناوری‌های نوین، امنیت زیست‌محیطی، توسعه پایدار. |
| وضعیت: پذیرفته شده |
