| تکامل پارادایم‌های مدیریت رودخانه: از کنترل مهندسی تا حکمرانی یکپارچه اجتماعی-اکولوژیک |
| کد مقاله : 1225-NERS |
| نویسندگان |
|
شهرام امیری1، محمد مهدی حسین زاده *2 12- دانشجوی دکتری ژئومورفولوژی، گروه جغرافیای طبیعی ، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران 21- دانشیار گروه جغرافیای طبیعی ، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران |
| چکیده مقاله |
| چکیده در عصر تغییرات اقلیمی، مفهوم «امنیت ملی» از تمرکز صرف بر تهدیدات نظامی فراتر رفته و مخاطرات محیط‌زیستی را نیز دربر می‌گیرد. در این میان، مخاطرات آب‌محور، با تأثیر مستقیم بر ثبات اجتماعی، معیشت و اقتصاد، به چالش‌هایی حیاتی در حوزه امنیت تبدیل شده‌اند. این مسئله در کشورهایی با اقلیم خشک و نیمه‌خشک مانند ایران که تحت فشار همزمان تغییرات اقلیمی،توسعه اقتصادی شتابان و چالش‌های ساختاری مدیریت قرار دارند، نمودی ویژه و پیچیده می‌یابد. رودخانه‌ها به عنوان شریان‌های حیاتی، عرصه ظهور این مخاطرات چندبعدی هستند. نگرش تقلیل‌گرایانه‌ای که رودخانه را صرفاً به مثابه یک کانال مهندسی می‌نگرد، به تشدید بحران‌های کمی و کیفی آب، ناپایداری مسیر توسعه و تعمیق اختلافات محلی انجامیده است. این پژوهش با روش کتابخانه‌ای از طریق گردآوری و تحلیل بیش از صد مقاله معتبر علمی در سطح جهانی، به واکاوی فرایند تکامل پارادایم‌های مدیریت رودخانه می‌پردازد. یافته‌ها حاکی از آن است که مدیریت سنتی متکی بر زیرساخت‌های خاکستری و منطق کنترل مهندسی، نه تنها در کاستن از مخاطرات بلندمدت توفیق نیافته، بلکه با تضعیف تاب‌آوری ذاتی سیستم، آسیب‌پذیری جوامع را نیز افزایش داده است. در مقابل، پارادایم نوظهور «حکمرانی یکپارچه اجتماعی-اکولوژیک»، با تأکید بر به‌کارگیری راه‌حل‌های مبتنی بر طبیعت و ادغام دانش رشته‌ای متنوع (از هیدرولوژی و ژئومورفولوژی تا اقتصاد و مطالعات امنیتی)، درصدد تقویت تاب‌آوری در برابر مخاطرات و تأمین امنیت آب به‌عنوان جزئی جدایی‌ناپذیر از امنیت ملی است. دستاورد این تحقیق بر ضرورت تحولی نهادی، سیاسی و فرهنگی برای گذار از منطق سلطه بر طبیعت به سوی الگوی هم‌زیستی با سیستم‌های رودخانه‌ای تأکید می‌کند. |
| کلیدواژه ها |
| امنیت ملی، مخاطرات محیط‌زیستی، مدیریت رودخانه، حکمرانی یکپارچه |
| وضعیت: پذیرفته شده |
