| مطالعه تطبیقی استفاده از فناوری‌های هوشمند در مدیریت انتظامی بحران‌های ناشی از بلایای طبیعی (ایالات متحده آمریکا، ژاپن، کره جنوبی، چین، استرالیا، هند) |
| کد مقاله : 1204-NERS |
| نویسندگان |
|
هادی فدایی * عضو هیئت علمی دانشگاه جامع علوم انتظامی امین |
| چکیده مقاله |
| زمینه و هدف: بلایای طبیعی با افزایش بسامد و شدت، نظام‌های مدیریت بحران را با چالش‌های جدی مواجه کرده و رویکردهای سنتی متمرکز و دستی را ناکارآمد ساخته‌اند. این وضعیت، ضرورت گذار به مدیریت پیش‌دانه، پیش‌بینی‌محور و مبتنی بر داده‌های لحظه‌ای را نشان می‌دهد. فناوری‌های هوشمند (IoT، AI، داده‌های بزرگ، GIS، سنجش از دور، پهپادها و بلاکچین) با قابلیت پردازش واقعی‌زمان داده‌ها، پتانسیل تحول چرخه مدیریت بحران را دارند. نقش نیروهای انتظامی در حفظ نظم، امداد، نجات و مدیریت ترافیک حیاتی است. این پژوهش با رویکرد تطبیقی، کاربرد این فناوری‌ها در مدیریت انتظامی بحران را در شش کشور پیشرو (آمریکا، ژاپن، کره جنوبی، چین، استرالیا، هند) بررسی کرده و الگوهای موفق و درس‌آموخته‌های قابل انطباق برای ایران را استخراج می‌کند. روش: پژوهش از روش ترکیبی مرور نظام‌مند ادبیات و تحلیل کیفی اسناد استفاده کرده است. بر اساس پروتکل پریسما، از ۱۲۰۰ منبع اولیه (پایگاه‌های Scopus، Web of Science و گزارش‌های رسمی ۲۰۲۰-۲۰۲۵)، پس از غربالگری، ۱۲۸ سند (۷۹ مقاله و ۴۹ گزارش) انتخاب شدند. تحلیل با کدگذاری مضمونی بر محورهای یکپارچگی داده‌ها، بلوغ فناورانه، ملاحظات حقوقی-اخلاقی و کارایی عملیاتی، با تمرکز بر نقش پلیس هوشمند در مراحل چهارگانه مدیریت بحران انجام شد. یافته‌ها: کشورهای مورد مطالعه از مدل‌های یکپارچه و داده‌محور بهره می‌برند، اما در بلوغ فناورانه و رویکردهای حقوقی تفاوت دارند. دو الگوی حکمرانی شناسایی شد: متمرکز (چین و ژاپن) با تأکید بر سرعت و یکپارچگی ملی، و غیرمتمرکز/مشارکتی (آمریکا و استرالیا) با تمرکز بر همکاری بین‌نهادی. تحول اصلی، تغییر نقش نیروی انتظامی از واکنش‌دهنده صرف به تحلیلگر داده میدانی و عامل پیشگیر است که با ابزارهای هوشمند، آگاهی وضعیتی و مدیریت پیش‌دانه را تقویت می‌کند. نتیجه‌گیری: موفقیت مدیریت انتظامی بحران نیازمند همسویی فناوری با ساختار حکمرانی، اصلاحات سازمانی و چارچوب‌های حقوقی شفاف است. برای ایران، پیشنهادها شامل ایجاد پلتفرم ملی فرماندهی و کنترل برای یکپارچه‌سازی داده‌های میان‌سازمانی، ارتقای آمادگی فنی پلیس در تحلیل داده، توسعه ناوگان پهپادها و تدوین دکترین حقوقی «پلیس بحران هوشمند» با توازن امنیت و حریم خصوصی است. فناوری‌های هوشمند ابزاری برای تاب‌آوری اجتماعی‌اند که پتانسیل کامل آن‌ها تنها با پشتیبانی حاکمیتی و انسانی محقق می‌شود. |
| کلیدواژه ها |
| مدیریت بحران، فناوری‌های هوشمند، نظم‌دهی انتظامی، بلایای طبیعی، مطالعه تطبیقی، هوش مصنوعی، اینترنت اشیاء. |
| وضعیت: پذیرفته شده |
