| بررسی نقش بحران آب در تضعیف تاب‌آوری امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران The Role of the Water Crisis in Undermining the National Security Resilience of the Islamic Republic of Iran |
| کد مقاله : 1172-NERS |
| نویسندگان |
| سید محمد شفیعی * |
| چکیده مقاله |
| بحران آب در جمهوری اسلامی ایران طی دهه‌های اخیر از سطح یک مسئله صرفاً زیست‌محیطی فراتر رفته و به چالشی چندبعدی با پیامدهای مستقیم بر ثبات اجتماعی، اقتصادی و امنیتی کشور تبدیل شده است. کاهش منابع آب تجدیدپذیر، مدیریت ناکارآمد، تغییرات اقلیمی و افزایش فشارهای جمعیتی، زمینه‌ساز شکل‌گیری مخاطراتی شده‌اند که توان نظام سیاسی و اجتماعی در مواجهه با بحران‌ها را تضعیف می‌کنند. در این چارچوب، مسئله اصلی پژوهش حاضر آن است که بحران آب چگونه و از چه مسیرهایی موجب تضعیف تاب‌آوری امنیت ملی ایران می‌شود؟ سؤال اصلی پژوهش بدین صورت مطرح می‌شود که بحران آب چه تأثیری بر ابعاد مختلف تاب‌آوری امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران دارد؟ فرضیه اصلی پژوهش بر این مبنا استوار است که بحران آب از طریق افزایش ناآرامی‌های اجتماعی، تشدید مهاجرت‌های داخلی، فشار بر زیرساخت‌های حیاتی و تضعیف امنیت اقتصادی، به‌طور معناداری تاب‌آوری امنیت ملی ایران را کاهش می‌دهد. در مقابل، فرضیه رقیب بر این دیدگاه تأکید دارد که بحران آب، علی‌رغم پیامدهای منفی، به دلیل ظرفیت‌های نهادی و کنترلی دولت، تأثیر تعیین‌کننده‌ای بر تاب‌آوری امنیت ملی ندارد و می‌توان آن را در چارچوب مدیریت فنی و بخشی مهار کرد.پژوهش حاضر با بهره‌گیری از چارچوب نظری امنیت غیرسنتی و مفهوم تاب‌آوری امنیتی، بحران آب را به‌مثابه یک تهدید امنیتی نوظهور تحلیل می‌کند که مستقیماً با امنیت انسانی و ثبات داخلی پیوند خورده است. روش پژوهش توصیفی–تحلیلی و مبتنی بر مطالعه اسنادی است و داده‌ها از طریق منابع کتابخانه‌ای، گزارش‌های رسمی، اسناد سیاستی و مقالات علمی فارسی و انگلیسی گردآوری شده‌اند.یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که بحران آب در ایران نه‌تنها یک چالش محیط‌زیستی، بلکه عاملی ساختاری در تضعیف تاب‌آوری امنیت ملی است که در صورت تداوم، می‌تواند شکاف‌های اجتماعی، آسیب‌پذیری اقتصادی و فشارهای امنیتی را تشدید کند. در نتیجه، مواجهه مؤثر با بحران آب مستلزم بازتعریف آن در سطح راهبردی و امنیتی و فراتر رفتن از رویکردهای صرفاً فنی و مدیریتی است. |
| کلیدواژه ها |
| بحران آب، تاب‌آوری امنیت ملی، امنیت غیرسنتی، امنیت انسانی، مخاطرات محیطی، جمهوری اسلامی ایران Water Crisis, National Security Resilience, Non-Traditional Security, Human Security, Environmental Risks, Islamic Republic of Iran |
| وضعیت: پذیرفته شده |
