| تحلیل فقهی بکارگیری هوش مصنوعی در پایش و حفاظت از زیرساخت‌های حیاتی در برابر خرابکاری‌های محیط‌زیستی؛ با تکیه بر قاعده نفی سبیل و لاضرر |
| کد مقاله : 1171-NERS |
| نویسندگان |
| یاسر اسلامی * |
| چکیده مقاله |
| با گذار پارادایمی تهدیدات امنیتی از منازعات کلاسیک به جنگ‌های ترکیبی و سایبری-فیزیکی، حفاظت از «زیرساخت‌های حیاتی» در برابر «خرابکاری‌های محیط‌زیستی» به یکی از چالش‌های بنیادین حکمرانی بدل شده است. در این میان، هوش مصنوعی به عنوان کارآمدترین ابزار پایش و پیشگیری، قابلیت‌های بی‌بدیلی را در پردازش کلان‌داده‌ها و تشخیص ناهنجاری‌ها ارائه می‌دهد. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با استناد به منابع کتابخانه‌ای، مشروعیت و حکم تکلیفی بکارگیری این فناوری را در ترازوی فقه امامیه و با تمرکز بر دو قاعده محوری «لاضرر» و «نفی سبیل» مورد سنجش قرار داده است. یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که با توجه به ماهیت ویرانگر حملات نوین که مصداق «افساد فی‌الارض» و «هلاک حرث و نسل» محسوب می‌شوند، دفع این ضرر عظیم بر اساس قاعده «لاضرر» و بنای عقلا، در امور مادی جز با توسل به فناوری‌های هوشمندِ واکنش‌سریع ممکن نیست؛ لذا حکم استفاده از آن از دایره «اباحه» خارج و به مرز «وجوب غیری» و در مواردی «وجوب عینی» برای حاکمیت نزدیک می‌شود. با این حال، اطلاق این وجوب با چالش قاعده «نفی سبیل» مواجه است؛ چراکه وابستگی به الگوریتم‌های وارداتی می‌تواند زمینه‌ساز اشراف اطلاعاتی و سلطه بیگانگان بر شریان‌های حیاتی کشور گردد. نویسنده با واکاوی تزاحم میان «حق امنیت عمومی» و «حریم خصوصی» و همچنین چالش‌های ضمان ناشی از خطای ماشین، بدین سنتز فقهی دست یافته است که بکارگیری هوش مصنوعی در زیرساخت‌ها «واجب مشروط» است. شرط این وجوب، «بومی‌سازی چرخه دانش» و «شفافیت عملکردی» جهت سد کردن راه نفوذ دشمن (نفی سبیل) است. در نهایت، مقاله اثبات می‌کند که در فقه امنیت، تحصیل فناوری‌های نوین نه یک انتخاب مدیریتی، بلکه تکلیفی شرعی جهت «حفظ نظام» و «اعدادِ قُوّه» است. |
| کلیدواژه ها |
| زیرساخت‌های حیاتی، قاعده لاضرر و نفی سبیل، خرابکاری محیط‌زیستی، ضمان ناشی از فناوری، پدافند غیرعامل هوشمند. |
| وضعیت: پذیرفته شده |
