| ارزیابی تغییرات خطوط ساحلی سواحل جنوبی دریای خزر (2000–2024) با رویکرد مخاطرات محیطی و امنیت ملی Assessment of Changes in the Southern Coastlines of the Caspian Sea (2000–2024) with an Environmental Risk and National Security Approach |
| کد مقاله : 1167-NERS |
| نویسندگان |
|
مهدی اورکی *1، مصطفی کابلی زاده1، رحمان زندی2 1دانشگاه شهید چمران اهواز 2دانشگاه اصفهان |
| چکیده مقاله |
| چکیده سواحل جنوبی دریای خزر به دلیل نوسانات تراز آب، شرایط پیچیده ژئومورفولوژیک و تمرکز گسترده زیرساخت‌های حیاتی، از پویاترین و آسیب‌پذیرترین نواحی ساحلی ایران محسوب می‌شوند. این پژوهش با هدف تحلیل مکانی–زمانی تغییرات خط ساحلی سواحل جنوبی خزر طی دوره ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۴، و با تأکید بر ارزیابی مخاطرات محیطی و ملاحظات امنیت فضایی انجام شده است.برای استخراج خطوط ساحلی از تصاویر ماهواره‌ای چندزمانه لندست ( TM، ETMو OLI) و شاخص NDWI بهره گرفته شد. تحلیل کمی تغییرات با استفاده از مدل DSAS نسخه ۶ و از طریق محاسبه شاخص‌های دامنه تغییرات خط ساحلی (SCE)، جابه‌جایی خالص (NSM) و نرخ تغییر نقطه پایانی (EPR) صورت پذیرفت. یافته‌ها نشان داد که میانگین نرخ تغییر خط ساحلی (EPR) در کل منطقه برابر با ۲۱٫۶۲ متر در سال بوده است؛ در حالی که مقادیر حداکثری EPR تا ۳۰۴٫۱۹ متر در سال نیز ثبت شده است. همچنین، جابه‌جایی خالص خط ساحلی (NSM) در برخی نواحی به بیش از ۷۳۲۵ متر و شاخص SCE به حدود ۷۳۵۰ متر رسیده که بیانگر بی‌ثباتی شدید موضعی است. تحلیل فضایی نشان‌دهنده گرادیان مشخصی از غرب به شرق در شدت پویایی است؛ به‌طوری‌که سواحل استان گیلان کمترین تغییرات را تجربه کرده‌اند (EPR کمتر از ۱۰ متر در سال) در حالی که سواحل شرقی مازندران و به‌ویژه استان گلستان با نرخ‌های بالای پیشروی (بیش از ۱۰۰ متر در سال) به‌عنوان کانون‌های اصلی ناپایداری شناسایی شدند. این نتایج بر ضرورت پایش مستمر مبتنی بر سنجش‌ازدور و مدیریت مکان‌محور سواحل، به‌عنوان ابزاری پشتیبان برای کاهش مؤثر مخاطرات محیطی و ارتقای امنیت فضایی سواحل خزر، تأکید دارند. |
| کلیدواژه ها |
| تغییرات خط ساحلی ، سنجش‌ازدور ، مدل DSAS ، دریای خزر ، مخاطرات محیطی Shoreline changes, remote sensing, DSAS model, Caspian Sea, environmental hazards |
| وضعیت: پذیرفته شده |
