| تاب‌آوری امنیتی در برابر مخاطرات محیطی (تحلیل نظری و راهبردهای عملیاتی برای جمهوری اسلامی ایران) |
| کد مقاله : 1166-NERS |
| نویسندگان |
|
عباسعلی جباری ثانی *1، حسن سیفی پور2، محمد ترکمانه2 1معاون پژوهش دانشکده امنیت ملی دانشگاه عالی دفاع ملی 2دانشجوی دکتری امنیت ملی |
| چکیده مقاله |
| مخاطرات محیطی در سال‌های اخیر از یک مسئله صرفاً زیست‌محیطی فراتر رفته و به یکی از کانون‌های نوظهور تهدیدات امنیت ملی در جمهوری اسلامی ایران تبدیل شده‌اند. ماهیت تدریجی، انباشتی و غیرخطی این مخاطرات موجب می‌شود آثار آن‌ها پیش از بروز بحران آشکار، بنیان‌های ثبات اجتماعی، ظرفیت‌های حکمرانی و کارکردهای حیاتی دولت را تضعیف کند. اتکاء به الگوهای واکنشی و مدیریت پسینی بحران، توان مهار سازوکارهای خزنده تهدید را ندارد و حتی می‌تواند آسیب‌پذیری ساختاری کشور را تشدید نماید. پژوهش حاضر با تکیه بر مفهوم «تاب‌آوری امنیتی»، تلاش می‌کند چارچوبی تحلیلی و بومی برای سیاست‌گذاری پیش‌دستانه در مواجهه با مخاطرات محیطی ارائه کند؛ چارچوبی که بر ظرفیت‌سازی نهادی و مداخله زودهنگام پیش از رسیدن به نقطه بحران استوار است. این پژوهش از نظر ماهیت، کیفی و از نظر هدف، تحلیلی–اکتشافی است و با رویکرد «تدوین چارچوب» انجام شده است. داده‌ها از طریق تحلیل اسنادی هدفمند شامل ادبیات تخصصی امنیتی، محیطی و سیاست‌گذاری، و نیز اسناد بالادستی جمهوری اسلامی ایران گردآوری شده‌اند. چارچوب نظری پژوهش از سنتز نظریه‌های امنیت‌سازی، امنیت محیطی، تهدیدات خزنده، تاب‌آوری و حکمرانی ریسک به‌دست آمده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که تاب‌آوری امنیتی، به‌عنوان ظرفیت پیش‌نگر و سازگار نظام سیاسی برای پیش‌بینی تهدیدات تدریجی، جذب فشارهای ساختاری و حفظ کارکردهای حیاتی، نقش «ضامن قطع زنجیره تبدیل مخاطره محیطی به تهدید امنیت ملی» را ایفا می‌کند. همچنین، سیاست‌گذاری پیش‌دستانه بُعد اجرایی تاب‌آوری امنیتی بوده و امکان مداخله زودهنگام در مراحل اولیه شکل‌گیری تهدیدات خزنده را فراهم می‌سازد. بر این اساس، چارچوب پیشنهادی پژوهش می‌تواند مبنایی برای طراحی سیاست‌های امنیتی–محیطی پایدار، افزایش پایداری نهادی و کاهش هزینه‌های بلندمدت حکمرانی در جمهوری اسلامی ایران فراهم آورد. |
| کلیدواژه ها |
| تاب‌آوری امنیتی، مخاطرات محیطی، امنیت محیطی، امنیت انسانی، مدیریت بحران، جمهوری اسلامی ایران، سازگاری |
| وضعیت: پذیرفته شده |
