| شناسایی پیامدهای مؤثر بر چالش‌های منابع آبی در منطقه خاورمیانه با تأکید بر نقش تغییرات اقلیمی |
| کد مقاله : 1161-NERS |
| نویسندگان |
|
علی اکبر شادعلی‌زاده *1، سیروس فخری2 13.دانشجوی کارشناسی ارشد ژئوپلیتیک،دانشگاه فرماندهی و ستاد آجا،تهران،ایران 2گروه جغرافیا، استادیار دانشگاه دفاع ملی، تهران، ایران |
| چکیده مقاله |
| این پژوهش با هدف کاربردی و روش توصیفی-تحلیلی، به شناسایی و اولویت‌بندی پیشران‌های مؤثر بر چالش‌های منابع آبی در منطقه خاورمیانه با تأکید بر نقش تشدیدکننده تغییرات اقلیمی پرداخته است. روش تحقیق ترکیبی از مطالعات کتابخانه‌ای، مصاحبه و پنل خبرگی و تحلیل ساختاری با استفاده از نرم‌افزار میک‌مک بوده است. در این روش، ماتریس اثرات مستقیم و غیرمستقیم بر اساس ارزیابی ۱۶ خبره در چهار سطح (۰ تا ۳) تشکیل شد و ۱۸ پیشران کلیدی احصا گردید. یافته‌های تحلیل ساختاری نشان داد که سیستم هیدروپلیتیک منطقه ساختاری پیچیده و نامتعادل دارد. پیشران‌های راهبردی و دوطرفه با تأثیرگذاری بالا عبارتند از: عدم وجود معاهدات الزام‌آور برای رودخانه‌های مشترک (قوی‌ترین پیشران با امتیاز اثرگذاری ۴۵)، سدسازی یک‌جانبه ترکیه، ظهور بازیگران غیردولتی مسلح کنترل‌کننده منابع آب، رقابت تسلیحاتی اسرائیل برای کنترل منابع، تبدیل آب به موضوع امنیت ملی و محرمانه کردن داده‌ها، و تضاد منافع ایران با کشورهای شورای همکاری خلیج فارس بر سر آبخوان‌های مشترک. این پیشران‌ها تحت تأثیر بی‌ثباتی سیاسی، تنش‌های ایدئولوژیک و تحریم‌های بین‌المللی قرار دارند و تغییرات اقلیمی آن‌ها را تشدید می‌کند. در مقابل، متغیرهایی مانند تغییر سیاست‌های آبی پس از تغییر رژیم و تنش‌های قومی بر سر آب بیشترین تأثیرپذیری را نشان دادند. نتایج تأکید دارد که برای جمهوری اسلامی ایران، این پیشران‌ها امنیت ملی را از طریق کاهش ورودی آب فرامرزی و بحران داخلی تهدید می‌کنند. پیشنهاد اصلی پژوهش، گذار به دیپلماسی آبی چندجانبه، انعقاد پیمان‌های الزام‌آور، شفافیت داده‌ها و همکاری فنی است تا چالش‌های ناشی از تغییرات اقلیمی به فرصت‌های همکاری و امنیت پایدار تبدیل شود. |
| کلیدواژه ها |
| شناسایی، منابع آبی، منطقه خاورمیانه، تغییرات اقلیمی |
| وضعیت: پذیرفته شده |
