چارچوب تصمیم‌یار هیبرید فازی AHP–ANP–TOPSIS برای اولویت‌بندی ریسک سلامت ناشی از مخاطرات محیطی در شرایط عدم‌قطعیت: مطالعه موردی شهرستان‌های استان فارس

کد مقاله : 1152-NERS

نویسندگان

مجتبی تقی زاده * .

چکیده مقاله

تصمیم‌گیری سلامت‌محور در مواجهه با مخاطرات محیطی نظیر آلودگی هوا، گردوغبار، مخاطرات مرتبط با کیفیت آب شرب، فشار مدیریت پسماند و تنش گرمایی، اغلب در شرایط کمبود داده‌های یکپارچه و عدم‌قطعیت در قضاوت‌های کارشناسی انجام می‌شود. در چنین شرایطی، اتکا به روش‌های تصمیم‌گیری چندمعیاره کلاسیک که استقلال معیارها یا قطعیت داده‌ها را فرض می‌کنند، می‌تواند به اولویت‌بندی‌های ناپایدار و دشوار از نظر دفاع سیاستی منجر شود.هدف این پژوهش، ارائه یک چارچوب تصمیم‌یار کمی و سلامت‌محور برای اولویت‌بندی ریسک ناشی از مخاطرات محیطی در سطح شهرستان‌های استان فارس تحت شرایط عدم‌قطعیت است. بدین منظور، یک چارچوب هیبرید فازی AHP–ANP–TOPSIS پیشنهاد می‌شود که در آن، وزن‌دهی اولیه معیارها با استفاده از فرآیند تحلیل سلسله‌مراتبی فازی (Fuzzy AHP)، لحاظ وابستگی متقابل میان معیارهای سلامت–محیط با فرآیند تحلیل شبکه‌ای فازی (Fuzzy ANP)، و رتبه‌بندی نهایی شهرستان‌ها با روش TOPSIS انجام می‌گیرد.مطالعه موردی بر روی شش شهرستان منتخب استان فارس شامل شیراز، مرودشت، جهرم، فسا، کازرون و لارستان انجام شد. داده‌های مورد استفاده ماهیت خبره‌محور داشته و بر اساس قضاوت‌های زبانی استاندارد، با اتکا به شواهد ثانویه معتبر در حوزه سلامت محیط و پایش‌های منطقه‌ای تنظیم شده‌اند. نتایج نشان می‌دهد شهرستان‌هایی که به‌طور هم‌زمان با سطوح بالاتری از آلودگی هوا و گردوغبار، فشار مدیریت پسماند و تنش گرمایی مواجه هستند، در اولویت بالاتری از نظر ریسک سلامت قرار می‌گیرند. تحلیل حساسیت نیز نشان داد رتبه‌های بالای ریسک نسبت به تغییر وزن معیارهای کلیدی از پایداری قابل قبولی برخوردارند و جابه‌جایی‌ها عمدتاً به رتبه‌های میانی محدود می‌شود.یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد چارچوب پیشنهادی می‌تواند به‌عنوان یک ابزار تصمیم‌یار قابل اتکا برای اولویت‌بندی مداخلات سلامت‌محور محیطی و تخصیص هدفمند منابع در شرایط محدودیت داده و بودجه، به‌ویژه در مقیاس استانی، مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها

سلامت محور،مخاطرات محیطی،تحلیل شبکه فازی، استان فارس

وضعیت: پذیرفته شده