| ارزیابی وضعیت فرسایش بادی در دشت اشتهارد و پیامدهای ناشی از آن بر امنیت زیستی منطقه |
| کد مقاله : 1149-NERS |
| نویسندگان |
|
محمد فتح اله زاده *1، ساسان شیرخانی2 1فارغ التحصیل دکترای ژئومورفولوژی دانشگاه تهران 2دانشجوی دکتری ژئومورفولوژی پردیس ارس دانشگاه تهران |
| چکیده مقاله |
| فرسایش بادی یکی از مهم‌ترین فرآیندهای ژئومورفولوژیک فعال در مناطق خشک است که نقش بسزایی در تولید گردوغبار و تهدید امنیت زیستی دارد. هدف از این پژوهش ارزیابی وضعیت فرسایش بادی در دشت اشتهارد و بررسی پیامدهای آن بر مناطق شهری اطراف است. بدین منظور، داده‌های ساعتی سرعت و جهت باد در ایستگاه‌های سینوپتیک اطراف اشتهارد با استفاده از شاخص‌های پتانسیل رانش ماسه(DP)، پتانسیل رانش برآیند (RDP) و بردار مسیر رانش(RDD) مورد پردازش قرار گرفت. نتایج بدست آمده نشان داد که دشت اشتهارد، به‌رغم قرارگیری در منطقه‌ای با اقلیم خشک و استعداد ذاتی فرسایش بادی، از نظر انرژی مستقیم باد در مقیاس محلی دارای پتانسیل نسبتاً پایین جابجایی ماسه است اما مقادیر بالای DPt و DSF در ایستگاه قزوین نشان‌دهندۀ نقش کانون‌های فرامنطقه‌ای و انتقال برون‌منطقه‌ای رسوبات در تشدید گردوغبار دشت اشتهارد است که می‌تواند به عنوان عامل مکمل در افزایش گردوغبار دشت اشتهارد عمل کند. همچنین تحلیل تغییرات کاربری اراضی و نتایج حاصل از پردازش تصاویر ماهواره‌ای Sentinel-2 در بازۀ زمانی 2015 تا 2022 نشان می‌دهد که بیشترین تغییرات در حاشیۀ دشت و به واسطۀ انحراف جریان‌های سطحی به این نواحی و توسعۀ فعالیت‌های کشاورزی اتفاق افتاده است. این تغییرات موجب کاهش ورود جریان‌های سطحی به بخش مرکزی دشت شده که منجر به تشدید خشکی، افزایش تمرکز رسوبات ریزدانه و تبدیل این بخش به یک کانون فعال تولید گردوغبار شده است. بنابراین، نتایج پژوهش تأیید می‌کند که در دشت اشتهارد، نقش عوامل انسانی و تغییرات کاربری اراضی در تشدید فرسایش بادی و تولید گردوغبار، حتی بیش از توان ذاتی باد در مقیاس محلی است. |
| کلیدواژه ها |
| فرسایش بادی؛ گردوغبار؛ امنیت زیستی؛ مدیریت منابع آب؛ دشت اشتهارد. |
| وضعیت: پذیرفته شده |
