| تحلیل زمانی–مکانی پیشروی و پسروی خط ساحلی کرانه‌های جنوبی دریای خزر در دوره‌های نوسانی سریع تراز آب (1929–2017 میلادی) |
| کد مقاله : 1140-NERS |
| نویسندگان |
|
محمد سجاد نوروزی *1، مجتبی عزیزی جوبشهر2 1کارشناس فنی سازمان جغرافیایی
کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه ریزی شهری،دانشگاه آزاد اسلامی واحد یادگار امام خمینی(ره)-شهرری،تهران،ایران. 2کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد یادگار امام خمینی(ره)-شهرری،تهران،ایران |
| چکیده مقاله |
| دریای خزر در قرن بیستم و اوایل قرن بیست‌ویکم یکی از شدیدترین و سریع‌ترین نوسانات تراز آب ثبت‌شده را تجربه کرده است که دامنه‌ای بیش از ۶ متر در دوره ۱۹۲۹–۲۰۱۷ و کاهش اضافی بیش از ۴–۵ متر تا ۲۰۲۵ داشته است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل زمانی–مکانی پیشروی و پسروی خط ساحلی کرانه‌های جنوبی دریای خزر در پاسخ به این نوسانات سریع، با استفاده از تصاویر چندزمانه ماهواره‌ای Landsat، نقشه‌های توپوگرافی و داده‌های ترازسنجی، تغییرات مورفولوژیکی را در ۱۹ سلول ساحلی بررسی کرد. یافته‌ها نشان داد که نوسانات تراز آب عامل اصلی تحولات ژئومورفولوژیکی است و الگوهای معکوس ایجاد می‌کند: کاهش تراز آب منجر به پیشروی خط ساحلی (progradation)، رسوب‌گذاری onshore و خشکی‌زایی گسترده شد، در حالی که افزایش تراز آب با پسروی (retrogradation) و فرسایش شدید همراه بود. بیشترین تغییرات در مناطق جنوب شرقی (مجموعه جزیره‌سدی میانکاله، خلیج گرگان، دلتای گرگان‌رود و بنادر امیرآباد/نکا) رخ داد که مدل‌های هشت‌گانه واکنش جزیره‌سدی را تأیید کرد. کاهش مداوم پس از ۱۹۹۵، به ویژه با شتاب اخیر (۲۰–۳۰ سانتی‌متر در سال)، خشکی‌زایی خلیج گرگان (کاهش مساحت آبی تا ۵۰–۸۰%)، تهدید فروپاشی تالاب میانکاله، ایجاد کانون‌های گردوغبار نمکی و اختلال در فعالیت‌های بندری را سبب شده است. این پژوهش بر ضرورت مدیریت یکپارچه کرانه‌ای، تأمین حق‌آبه، کنترل کاربری اراضی و همکاری منطقه‌ای تأکید دارد تا از پیامدهای جبران‌ناپذیر زیست‌محیطی، اقتصادی و اجتماعی جلوگیری شود. دریای خزر به عنوان مدل جهانی برای حوضه‌های بسته، هشدار جدی نسبت به تأثیرات تغییرات اقلیمی بر سواحل کم‌شیب ارائه می‌دهد. |
| کلیدواژه ها |
| دریای خزر، نوسانات تراز آب، پیشروی و پسروی خط ساحلی، میانکاله، خلیج گرگان، مدیریت یکپارچه کرانه‌ای |
| وضعیت: پذیرفته شده |
