| نقش مخاطرات محیطی و حوزه سلامت در تهدید امنیت ملی: تحلیلی بر پیامدهای ژئوپلیتیک |
| کد مقاله : 1138-NERS |
| نویسندگان |
|
مجید شامانی * دانشگاه امام حسین |
| چکیده مقاله |
| در دنیای امروز، درک سنتی از امنیت ملی که معطوف به تهدیدات نظامی و حفظ تمامیت ارضی بود، تحت تأثیر چالش‌های نوین و پیچیده، تحولی بنیادین را تجربه کرده است. مخاطرات محیطی و بحران‌های حوزه سلامت به عنوان دو رأس مثلث تهدیدات غیرمتعارف و فرامرزی، امنیت جامع کشورها را در ابعاد چندگانه به چالش می‌کشند. این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی و با بهره‌گیری از چارچوب نظری امنیت چندبعدی، به بررسی این پرسش محوری می‌پردازد که «مخاطرات محیطی و تهدیدات حوزه سلامت از چه مکانیسم‌هایی برای تضعیف امنیت ملی بهره می‌گیرند و راه‌های مقابله با آن چیست؟» یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که پدیده‌هایی همچون تغییرات اقلیمی، کمبود منابع آب، آلودگی‌های زیست‌محیطی و همه‌گیری بیماری‌ها، از طریق ایجاد چرخه معیوب و تقویت‌کننده، ابعاد سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و حتی نظامی امنیت ملی را نشانه می‌روند. تغییرات اقلیمی با تشدید کمبود آب و غذا، موج‌های مهاجرت اجباری و تشدید رقابت بر سر منابع، بی‌ثباتی منطقه‌ای ایجاد می‌کند. بحران‌های سلامت، نظیر همه‌گیری کووید-۱۹، فراتر از یک فاجعه بهداشتی، با تحمیل شوک‌های اقتصادی عمیق، کاهش مشروعیت دولت‌ها و تضعیف انسجام اجتماعی، بنیان‌های قدرت ملی را متزلزل می‌سازند. افزون بر این، این دو حوزه در رابطه‌ای دیالکتیکی، یکدیگر را تشدید می‌کنند؛ به طوری که یک مخاطره محیطی (مانند سیل) سیستم سلامت را تخریب می‌کند و یک بحران سلامت (مانند همه‌گیری) مدیریت محیط زیست را به حاشیه می‌راند. در نتیجه، این استدلال قوت می‌گیرد که رویکردهای جزیره‌ای و واکنشی در مدیریت این تهدیدات ناکارآمد است. تأمین امنیت ملی در عصر حاضر مستلزم اتخاذ یک راهبرد یکپارچه، پیش‌گیرانه و فرابخشی است. این راهبرد باید در سطح ملی، با ادغام ملاحظات امنیت محیط زیست و سلامت در اسناد بالادستی، تقویت نهادهای حکمرانی یکپارچه، سرمایه‌گذاری در تاب‌آوری و توسعه دیپلماسی فعال محیط‌زیستی و سلامت محقق شود. در سطح بین‌المللی نیز تقویت همکاری‌های چندجانبه، نقش‌آفرینی در نهادهای جهانی و منطقه‌ای و ارتقای دیپلماسی علمی، ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است. غفلت از این تهدیدات به‌هم‌پیوسته، نه تنها هزینه‌های امنیتی گزافی در پی خواهد داشت، بلکه مشروعیت و توانایی حکومت در تأمین اساسی‌ترین نیازهای شهروندان را با پرسش‌های جدی مواجه خواهد ساخت. |
| کلیدواژه ها |
| مخاطرات محیطی، امنیت سلامت، امنیت ملی، تغییرات اقلیمی، همه‌گیری، تاب‌آوری ملی، حکمرانی یکپارچه. |
| وضعیت: پذیرفته شده |
