| مبانی فقهیِ اولویت‌بندی حفاظت از زیرساخت‌های با اهمیت بالا در نظام اسلامی |
| کد مقاله : 1098-NERS |
| نویسندگان |
|
سید محمدرضا علوی *1، روح اله عرب سرخی2 1استاد تائید محتوا 2دانشگاه |
| چکیده مقاله |
| در نظام اسلامی، حفاظت از امنیت و ثبات جامعه یکی از ضروری‌ترین وظایف حکومت و جامعه دینی است و این وظیفه از منظر فقه اسلامی دارای مبانی نظری و قواعد عملی مشخصی است. فقه امنیت به عنوان بخشی از دانش فقه، تلاش دارد نسبت میان آموزه‌های شریعت و امنیت جمعی را تبیین نماید و مواردی چون حفظ جان، مال، دین و نظام سیاسی-اجتماعی را از منظر شرعی تحلیل کند. در ادبیات فقهی، امنیت صرفاً یک هدف اجتماعی نیست، بلکه بخشی از مقاصد شریعت محسوب می‌شود که حفظ مصالح عمومی و دفع مفاسد را در اولویت قرار می‌دهد و از این‌رو می‌تواند به عنوان مبنایی برای اولویت‌بندی حفاظت از زیرساخت‌های با اهمیت بالا عمل کند. یکی از مهم‌ترین مباحث در فقه امنیت، قاعده حفظ نظام است که تأکید دارد بقای نظم و ثبات جامعه اسلامی باید در راس تصمیم‌گیری‌های حکومتی قرار گیرد و احکام متنوع فقهی در این راستا قابل استنباط هستند. این قاعده در کنار دیگر قواعد اصول فقه مانند قاعده لا ضرر، قاعده اهم و مهم و قاعده دفع افسد به فاسد ابزارهای تحلیلی محکمی را برای مواجهه با چالش‌های امنیتی فراهم می‌آورد. در چارچوب حفاظت از زیرساخت‌های حیاتی، اقدام به اولویت‌بندی منابع و امکانات امنیتی مستلزم فهم دقیق از موضوعات امنیتی، نقش حاکمیت اسلامی و حدود مداخله دولت در امور عمومی است. دیدگاه‌های فقهی مختلف درباره امنیت سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و حتی فرهنگی نشان می‌دهد که فقه اسلامی نه تنها نسبت به حفظ ساختارهای حیاتی جامعه بی‌تفاوت نیست، بلکه می‌تواند چارچوبی ارزش‌محور برای تعیین اهمیت نسبی زیرساخت‌ها در برابر تهدیدات را ارائه دهد. مباحثی مانند امنیت ملی و مشروعیت دفاع از جامعه از جمله محوری‌ترین موضوعات در این عرصه به شمار می‌آیند. از منظر مقاصد شریعت، هر اقدام امنیتی باید به تقویت مصلحة عامه و کاهش مفاسد عمومی منجر گردد؛ از این رو، زیرساخت‌های با اهمیت بالا که بقای جامعه اسلامی را تحت تأثیر قرار می‌دهند، در اولویت توجه فقهی و حکومتی قرار می‌گیرند. |
| کلیدواژه ها |
| فقه حکومتی و امنیت، مسئولیت حکومت در امنیت عمومی، تحلیل تهدیدات در فقه اسلامی، حقوق عمومی و فقه امنیت، تعادل میان امنیت و آزادی‌ها در فقه، |
| وضعیت: پذیرفته شده |
