ر راستای برنامه‌های علمی همایش ملی «مخاطرات محیطی و امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران»، سمینار علمی–تخصصی با عنوان «عدالت اقلیمی و توسعه اجتماعی؛ درک واقعیت‌ها، مسئولیت‌ها و پیامدها برای ایران» روز یکشنبه ۳۰ آذرماه ۱۴۰۴ به‌صورت برخط برگزار شد.

این سمینار به همت کمیته علمی مخاطرات طبیعی و تغییر اقلیم و با دبیری علمی جناب آقای دکتر محمدرضا فرزانه برگزار گردید و با استقبال گسترده پژوهشگران، کارشناسان و علاقه‌مندان حوزه اقلیم و توسعه همراه بود؛ به‌گونه‌ای که بیش از ۸۰ نفر در این برنامه علمی مشارکت داشتند.

هدف اصلی این سمینار، ایجاد بستری علمی برای آشنایی عمیق‌تر با مفهوم عدالت اقلیمی و بررسی جایگاه و اهمیت آن در سیاست‌گذاری‌های ملی ایران بود. در این چارچوب، عدالت اقلیمی به‌عنوان یک رویکرد تحلیلی و راهبردی برای فهم پیامدهای نابرابر تغییر اقلیم در سطوح اجتماعی، اقتصادی و منطقه‌ای مورد بحث قرار گرفت.

در بخش محتوایی سمینار، تأکید شد که تغییر اقلیم به‌تنهایی عامل بروز بحران‌های زیست‌محیطی و اجتماعی در ایران نیست، بلکه در بستری از چالش‌های ساختاری، الگوهای توسعه ناپایدار و نابرابری‌های تاریخی عمل می‌کند. با این حال، تغییر اقلیم به‌عنوان یک عامل تشدیدکننده، شدت و گستره این بحران‌ها را افزایش داده و پیامدهای آن را عمیق‌تر کرده است.

از دیگر محورهای کلیدی این سمینار می‌توان به تحلیل رابطه میان تغییر اقلیم و نابرابری‌های اجتماعی، نقش آن در شکل‌گیری مهاجرت‌های ناخواسته، تأثیرات اقلیمی بر تاب‌آوری اجتماعی و منطقه‌ای، و جایگاه عدالت اقلیمی در سیاست‌گذاری ملی اشاره کرد. همچنین نقش ابزارهای نهادی و مالی، به‌ویژه نظام‌های بیمه‌ای، به‌عنوان سازوکاری برای توزیع منصفانه ریسک‌های اقلیمی و کاهش آثار شوک‌های محیطی مورد توجه قرار گرفت.

در ادامه، با اشاره به تجربیات بین‌المللی، بیان شد که رویکردهای عدالت‌محور در سیاست‌های اقلیمی می‌توانند زمینه‌ساز مدیریت مؤثرتر مخاطرات، جذب منابع بین‌المللی و تقویت انسجام اجتماعی شوند. در همین راستا، بهره‌گیری هوشمندانه از سازوکارهای بین‌المللی مرتبط با «خسارت و زیان اقلیمی» به‌عنوان یک ظرفیت مهم برای کشورهای در حال توسعه، از جمله ایران، مورد تأکید قرار گرفت.

در جمع‌بندی این سمینار تأکید شد که مواجهه با تغییر اقلیم بدون توجه به ابعاد عدالت اجتماعی و توسعه‌ای، نه‌تنها ناکارآمد بلکه پرهزینه خواهد بود. عدالت اقلیمی به‌عنوان یک چارچوب راهبردی، امکان طراحی سیاست‌هایی را فراهم می‌کند که هم از نظر کارآمدی و هم از منظر انصاف اجتماعی قابل دفاع باشند.

بر اساس نتایج این سمینار، توجه به عدالت اقلیمی برای ایران به معنای حرکت از رویکردهای واکنشی و کوتاه‌مدت به سمت سیاست‌گذاری پیش‌نگر، داده‌محور و عدالت‌محور است؛ رویکردی که می‌تواند به افزایش تاب‌آوری اجتماعی، کاهش مهاجرت‌های ناخواسته، مدیریت بهتر مخاطرات اقلیمی و تقویت مسیر توسعه پایدار و امنیت اجتماعی کشور منجر شود.

در نهایت، شرکت‌کنندگان تأکید کردند که عدالت اقلیمی نه‌تنها یک ضرورت اخلاقی، بلکه یک الزام راهبردی برای آینده توسعه و امنیت اجتماعی ایران محسوب می‌شود.