در چارچوب نشست‌های علمی–تخصصی همایش سراسری «مخاطرات محیطی و امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران»،
نشست تخصصی «ابعاد روان‌شناختی بحران آلودگی هوای شهر تهران» روز سه‌شنبه ۱۸ آذرماه ۱۴۰۴ از ساعت ۹:۰۰ به ارائه‌ی دکتر جواد عینی‌پور و با دبیری علمی دکتر وحید بارانی در دانشکده منابع سازمانی دانشگاه جامع علوم انتظامی امین (فراجا) برگزار شد.

محورهای ارائه‌شده در نشست

در این نشست، دکتر عینی‌پور با استناد به مطالعات بین‌المللی و داده‌های تجربی، به تبیین سازوکارهای روان‌شناختی و نوروبیولوژیک اثرگذار بر سلامت روان در اثر آلودگی هوا پرداخت.
مهم‌ترین محورهای ارائه عبارت بودند از:

۱. سازوکارهای بیولوژیک و اثر بر مغز

• التهاب عصبی (Neuroinflammation): عبور آلاینده‌ها از سد خونی–مغزی و ایجاد التهاب گسترده در سیستم عصبی

• تخریب ساختارهای عصبی: اثرات مستقیم PM2.5 و فلزات سنگین بر نورون‌ها و سیناپس‌ها

• کاهش اکسیژن‌رسانی و افزایش استرس اکسیداتیو

۲. پیامدهای روان‌شناختی در بزرگسالان

• افزایش معنادار افسردگی در مواجهه مزمن با آلودگی

• بالا رفتن میزان اضطراب عمومی و اختلالات تنشی

• افزایش احتمال اختلالات روان‌پریشی مانند اسکیزوفرنی به دلیل التهاب عصبی

• کاهش تمرکز، حافظه کاری و کارکردهای اجرایی

۳. پیامدهای شناختی و رفتاری در کودکان و نوجوانان

• افزایش احتمال اختلال اوتیسم

• کاهش توانایی‌های شناختی و عملکرد تحصیلی

• افزایش رفتارهای پرخطر و اختلالات رفتاری

۴. ارتباط آلودگی هوا با افزایش خطر خودکشی

مطالعات جهانی بیانگر افزایش نرخ خودکشی در روزهای آلوده هستند؛ به‌ویژه زمانی که ذرات معلق و دی‌اکسید نیتروژن افزایش چشمگیر دارند.

جمع‌بندی نشست

در جمع‌بندی ارائه تأکید شد که:

• بحران آلودگی هوا تنها یک تهدید زیست‌محیطی نیست،
  بلکه یک تهدید روان‌شناختی، اجتماعی و امنیتی برای جامعه تهران محسوب می‌شود.

• بار روانی حاصل از آلودگی، تاب‌آوری فردی و اجتماعی را تضعیف کرده و پیامدهای بلندمدت برای نیروی انسانی کشور به همراه دارد.

• سیاست‌های کنونی باید از سطح مدیریت آلودگی، به سمت پیشگیری، کاهش مواجهه، رویکرد سلامت‌محور و تقویت تاب‌آوری جامعه حرکت کند.

این نشست با مشارکت پژوهشگران، اساتید و متخصصان حوزه روان‌شناسی، سلامت محیطی و امنیت اجتماعی برگزار شد و مورد توجه گسترده حاضران قرار گرفت.