بسمه تعالی

«تبیین جامعه شناختی تنش آبی و آلودگی هوا»

محمدرضا پویافر

==================

مقدمه

تنش آبی و آلودگی هوا در ایران به بحرانی اولویت‌دار تبدیل شده است. راه‌حل‌های کنونی مانند شیرین‌سازی آب هزینه‌بر و ناکارآمدند؛ در مقابل، بازچرخانی آب، بهینه‌سازی شبکه و اصلاح الگوی کشت راه‌کارهای مؤثرتری هستند. تاب‌آوری اجتماعی شامل ابعاد فردی، نهادی، اقتصادی، فرهنگی و زیست‌محیطی کلید مقابله با این بحران‌هاست. کاهش تاب‌آوری می‌تواند به افزایش نارضایتی‌ها، فشار بر حکمرانی و تضعیف آموزش بینجامد. تقویت سرمایه اجتماعی و عدالت محیطی ضروری است.

مطالب و محتوای ارائه شده:

• نگاهی به وضعیت موجود: هوا و آب
• کجا ایستاده‌ایم؟
• میزان مصرف آب در ایران
• مسأله اصلی ما چیست؟ میتوان گفت در کنار و شاید حتی مهم‌تر از مسأله اصلی سرمایه اجتماعی در ایران، مسأله تنش آبی و آلودگی هوا به مسأله درجه اول کشور تبدیل شده است.
• خطای شناختی حکمران
• تبیین جامعه‌شناختی مسأله
• تاب آوری اجتماعی و مولفه‌های آن
• ابعاد تاب آوری اجتماعی
• ویژگی‌های تاب آوری اجتماعی
• شرایط و الزامات جامعه تاب آور
• تاب‌آوری اجتماعی و سرمایه اجتماعی
• پیامدهای اجتماعی تنش آبی و آلودگی هوا

در راستای برنامه نشست‌های علمی–تخصصی همایش سراسری «مخاطرات محیطی و امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران»،
نشست تخصصی «تبیین جامعه‌شناختی تنش آبی و آلودگی هوا» روز سه‌شنبه ۱۸ آذرماه ۱۴۰۴ از ساعت ۰۸:۰۰ با ارائه دکتر محمدرضا پویافر و دبیری علمی دکتر وحید بارانی در دانشکده منابع سازمانی دانشگاه جامع علوم انتظامی امین (فراجا) برگزار شد.

محورهای اصلی نشست

در این نشست، دکتر پویافر با رویکرد جامعه‌شناختی به بررسی دو چالش مهم و روبه‌گسترش کشور یعنی تنش آبی و آلودگی هوا پرداخت و نکات مهم زیر را تبیین کرد:

• نگاهی تحلیلی به وضعیت کنونی هوا و آب در کشور

• بررسی جایگاه ایران در مصرف آب و دلایل تنش آبی

• تشخیص و تحلیل مسئله اصلی: تبدیل‌شدن بحران آب و آلودگی هوا به «مسئله درجه اول کشور»

• بیان خطای شناختی حکمرانان در مواجهه با این بحران‌ها

• ارائه چارچوب جامعه‌شناختی برای تحلیل تنش آبی

• تبیین مفهوم تاب‌آوری اجتماعی و معرفی ابعاد فردی، نهادی، اقتصادی، فرهنگی و محیطی آن

• بررسی ویژگی‌های جامعه تاب‌آور و الزامات دستیابی به آن

• ارتباط میان تاب‌آوری اجتماعی، سرمایه اجتماعی و عدالت محیطی

• تحلیل پیامدهای اجتماعی و حکمرانی ناشی از تضعیف تاب‌آوری

جمع‌بندی نشست

در بخش جمع‌بندی، ارائه‌دهنده تأکید کرد که رویکردهای راه‌حل‌محور کنونی—مانند توسعه بی‌رویه شیرین‌سازی—به‌تنهایی کارآمد نیستند و باید به سمت بازچرخانی آب، مدیریت یکپارچه منابع، تقویت سرمایه اجتماعی، ارتقای سواد محیط‌زیستی و بهبود حکمرانی آب حرکت کرد.

وی همچنین خاطرنشان کرد که کاهش تاب‌آوری اجتماعی می‌تواند پیامدهایی همچون افزایش نارضایتی عمومی، تضعیف اعتماد اجتماعی و فشار بر نظام حکمرانی را به دنبال داشته باشد. ازاین‌رو، بحران آب و آلودگی هوا باید نه‌فقط به‌عنوان مسئله‌ای زیست‌محیطی، بلکه به‌مثابه تهدیدی اجتماعی–امنیتی مورد توجه سیاستگذاران قرار گیرد.