در راستای سلسله نشست‌های علمی همایش ملی «مخاطرات محیطی و امنیت ملی»، سمینار تخصصی «ابعاد مخاطره بی‌آبی کلان‌شهر تهران» روز سه‌شنبه ۱۱ آذر ۱۴۰۴ با حضور جمعی از متخصصان، مدیران حوزه آب، کارشناسان محیط‌زیست و اعضای جامعه علمی کشور در پژوهشگاه هواشناسی و علوم جو برگزار شد.

این نشست که با حضور ۳۵ نفر از پژوهشگران و متخصصان حوزه مدیریت آب برگزار گردید، در ساعت ۱۰ صبح آغاز و در ۱۲ ظهر پایان یافت.

اهداف و مباحث تخصصی نشست

هدف اصلی این سمینار، تقویت ظرفیت‌های حکمرانی و ارتقای درک جامعه تخصصی از پویایی پیچیده بحران بی‌آبی تهران بود؛ بحرانی که از مهم‌ترین مخاطرات طبیعی–اجتماعی دهه پیش‌رو محسوب می‌شود.

در بخش اهداف تخصصی، بر موارد زیر تأکید شد:

• تبیین ماهیت پیچیده و چندعاملی بحران آب در کلان‌شهر تهران

• تحلیل نقش دینامیک‌های اجتماعی، کالبدی، محیط‌زیستی و اقلیمی در شکل‌گیری مخاطره

• بررسی ضرورت ارتقای دانش تصمیم‌گیران برای مدیریت سناریوهای آینده

• تبیین ارتباط بی‌آبی با امنیت شهری، تاب‌آوری اجتماعی، زیرساخت‌ها و پویایی جمعیت

در این نشست، سخنران بیان کرد که مسائل کلان‌شهری مانند تهران، حاصل برهم‌کنش پیچیده رفتار اجتماعی–کالبدی با دینامیک محیط‌زیست هستند. بنابراین مواجهه با مخاطره‌ای چون بی‌آبی نیازمند شناخت علمی، تصمیم‌گیری مبتنی بر داده و حکمرانی مشارکتی است.

جمع‌بندی علمی نشست

در بخش ارائه نتایج، سخنران با تحلیل داده‌های میدانی و روندهای تاریخی به نکات زیر اشاره کرد:

1. تنش آبی تهران نتیجه انباشت چند دهه عاملیت‌های متفاوت است، از جمله:

   • خشکسالی هواشناسی و هیدرولوژیک

   • شهرسازی ناپایدار و گسترش بی‌ضابطه مصرف

   • هدررفت بالا در شبکه تأمین و توزیع

   • نظام متمرکز تصفیه فاضلاب

   • توسعه‌نیافتگی اجتماعی و ضعف مشارکت مردمی

   • انتقال آب بین‌حوضه‌ای و تبعات آن

2. برداشت‌های بی‌رویه و عدم تعادل ورودی–خروجی سبب شده آبخوان تهران–کرج عملاً دچار ورشکستگی ساختاری شود.

3. قرارگیری کشور در دوره خشکسالی هیدرولوژیک، ضریب مخاطره (Hazard) را به‌صورت جدی فعال کرده است.

4. مدیریت بحران بی‌آبی همچنان ممکن است مشروط به آنکه تصمیم‌های چندعاملی، یکپارچه و مبتنی بر شواهد ظرف حداکثر دو سال آینده اجرایی شود.

نتیجه‌گیری

با وجود پیچیدگی و شدت بحران بی‌آبی در کلان‌شهر تهران، نشست یادشده تأکید کرد که همچنان فرصت «اقدام مؤثر» وجود دارد؛ مشروط بر اینکه:

• سیاست‌گذاری‌ها بر مبنای داده و مدل‌های علمی انجام شود

• نگاه بخشی جای خود را به حکمرانی یکپارچه آب بدهد

• اقدامات کاهش ریسک به‌صورت فوری، میان‌بخشی و همزمان پیگیری گردد

این سمینار تأکید داشت که آینده تهران در گرو تصمیم‌های امروز است و بی‌توجهی به این مخاطره می‌تواند کشور را با تبعات گسترده اجتماعی، اقتصادی و امنیتی روبه‌رو کند.