در ادامه سلسله برنامه‌های علمی–میدانی همایش سراسری مخاطرات محیطی و امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران، بازدید تخصصی از پهنه فرونشست دشت ورامین روز چهارشنبه ۲۱ آبان ۱۴۰۴ و از ساعت ۸ صبح تا ۱۷ به‌صورت گسترده و با حضور جمعی از اساتید برجسته، مدیران، پژوهشگران و کارشناسان حوزه‌های محیط زیست، زمین‌شناسی، مدیریت بحران، منابع طبیعی و امنیت زیست‌محیطی برگزار شد.

این بازدید به میزبانی فرمانداری شهرستان ورامین و با همکاری دستگاه‌های اجرایی و علمی زیر انجام شد:

• دانشگاه افسری و تربیت پاسداری امام حسین(ع)

• سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح

• پژوهشکده محیط زیست و توسعه پایدار

• اداره محیط زیست شهرستان ورامین

• اداره منابع طبیعی و آبخیزداری

• سازمان نظام مهندسی

• فرماندهی فراجا

• سپاه ناحیه شهرستان ورامین

• دانشگاه شهید بهشتی

• انجمن مخاطره‌شناسی ایران

• دانشگاه امین فراجا

این بازدید با هدف بررسی علل، پیامدها و ابعاد امنیتی، اقتصادی و زیست‌محیطی فرونشست زمین و نیز تدوین پیشنهادهای علمی برای مدیریت پایدار منابع آب و خاک انجام گرفت.

محورهای علمی بررسی‌شده در بازدید

۱. شناخت علمی پدیده فرونشست در ورامین

کارشناسان حاضر ضمن بررسی میدانی ترک‌های سطحی، جابجایی لایه‌های خاک و آثار تخریب زیرساخت‌ها، علل اصلی فرونشست در منطقه را چنین تشخیص دادند:

• برداشت بی‌رویه آب زیرزمینی برای کشاورزی

• کاهش بارندگی و اثرات تغییر اقلیم

• افزایش تراکم جمعیت و توسعه شهرنشینی

• فشار زیرساختی ناشی از ساخت‌وسازهای گسترده شهری

در بخشی از بازدید، متخصصین به نقاطی رفتند که میزان فرونشست در آن‌ها به‌صورت ترک‌های عمیق و قابل مشاهده روی زمین آشکار شده بود.

۲. پیامدهای زیست‌محیطی، اقتصادی و اجتماعی فرونشست

فرونشست زمین در ورامین پیامدهای گسترده‌ای دارد:

الف) پیامدهای زیست‌محیطی

• تخریب اکوسیستم‌های طبیعی

• ترک‌های سطحی و گسترش کانون‌های گردوغبار

• نابودی پوشش گیاهی و افزایش فرسایش خاک

ب) پیامدهای اقتصادی

• کاهش عملکرد محصولات کشاورزی

• تهدید معیشت کشاورزان

• خسارت به سازه‌ها، جاده‌ها و تأسیسات زیربنایی

ج) پیامدهای اجتماعی

• افزایش بیماری‌های تنفسی

• مهاجرت اقلیمی در صورت تداوم بحران

• تهدید پایداری سکونتگاه‌های انسانی

۳. ارائه راهکارهای علمی برای مدیریت بحران فرونشست

در جلسه پایانی بازدید، راهکارهای تخصصی زیر مطرح شد:

مدیریت منابع آب

• کنترل جدی برداشت آب زیرزمینی

• توسعه سیستم‌های نوین آبیاری و کشاورزی کم‌آب‌بر

• تقویت استفاده از منابع آب سطحی و پروژه‌های آب‌رسانی پایدار

پایش و نظارت علمی

• ایجاد سامانه پایش با استفاده از فناوری‌های سنجش‌ازدور و GPS

• مطالعات زمین‌شناسی عمیق برای شناسایی پهنه‌های پرخطر

• همکاری میان دانشگاه‌ها، سازمان حفاظت محیط زیست و وزارت نیرو

راهکارهای مدیریتی و حکمرانی

• بازنگری در الگوی توسعه شهری و ساخت‌وساز

• برنامه‌های آموزشی ویژه کشاورزان و بهره‌برداران آب

• تدوین سند ملی مدیریت فرونشست در دشت‌های بحرانی