تجربیات موفق روسیه در مقابله با تخریب زمین و بیابان‌زایی: نگاهی به پروژه‌های ملی برای احیای اراضی کشاورزی
در مقاله‌ای که به‌تازگی در مجله‌ی "Case Studies in Chemical and Environmental Engineering" منتشر شده است، نویسندگان K.N. Kulik و M.V. Vlasenko به بررسی تجربیات و اقدامات انجام‌شده در روسیه برای مقابله با تخریب زمین و بیابان‌زایی پرداخته‌اند.
این مقاله با نگاهی به تاریخچه‌ی توسعه کشاورزی و جنگل‌داری در مناطق استپی و نیمه‌بیابانی روسیه آغاز می‌شود. به ویژه به سال‌های پس از جنگ جهانی دوم اشاره می‌شود، زمانی که خشکسالی‌های شدید و قحطی‌ها تاثیرات مخربی بر کشاورزی روسیه گذاشت. در پاسخ به این بحران‌ها، دولت شوروی در سال 1948 "برنامه تغییرات طبیعت" را تصویب کرد که پایه‌گذار بسیاری از پروژه‌های بزرگ در زمینه کشاورزی و دامپروری شد.
در دهه‌های اخیر، با شدت‌گرفتن بحران‌های زیست‌محیطی مانند خشکسالی و تخریب زمین‌ها، روسیه با کمک پروژه‌های بین‌المللی به ویژه پروژه‌های برنامه‌ریزی شده توسط محیط زیست سازمان ملل متحد (UNEP)، اقدامات موثری را در جهت مقابله با این مشکلات آغاز کرده است. یکی از برجسته‌ترین این پروژه‌ها، اجرای برنامه‌های ملی برای مقابله با بیابان‌زایی در کشورهای CIS است که در فاصله سال‌های 1995 تا 2000 به‌طور ویژه حمایت مالی از آنها صورت گرفت.
یکی دیگر از دستاوردهای مهم این پروژه‌ها، طرح "مقابله با بیابان‌زایی در زمین‌های سیاه و مراتع کیزلیار" است که طی آن حدود 720 هزار هکتار از اراضی دچار تخریب خاک تحت اقدامات فیتوملیوراتیو قرار گرفت و از گسترش 700 هزار هکتار از شن‌های متحرک جلوگیری شد.
در این مقاله همچنین به بررسی دلایل اصلی بیابان‌زایی در روسیه پرداخته شده است. عمده‌ترین علل شامل خشکسالی‌ها، چرای بیش‌ازحد دام‌ها و آتش‌سوزی‌های جنگلی است. مناطق آفت‌زده در جنوب روسیه شامل ولگاگراد، آستراخان و کالمیکیا از بزرگترین آسیب‌دیدگان این پدیده‌ها هستند. طبق گزارش‌ها، از 150 میلیون هکتار اراضی کشاورزی در روسیه، بیش از 65 درصد آن تحت تاثیر فرایندهای تخریب خاک قرار گرفته‌اند.
مقاله به اهمیت همکاری‌های بین‌المللی در حل مشکلات بیابان‌زایی و تخریب زمین تاکید دارد و از دستاوردهای برنامه‌های بین‌المللی مانند برنامه "چارچوب جهانی حفاظت از تنوع زیستی" در سطح جهانی سخن می‌گوید. این برنامه‌ها با هدف احیای اکوسیستم‌ها و مقابله با اثرات منفی تغییرات اقلیمی و فعالیت‌های انسان بر محیط زیست تدوین شده است.
نتیجه‌گیری:
در نهایت، مقاله تاکید دارد که استفاده از روش‌های جنگل‌داری کشاورزی (Agroforestry) به‌عنوان یک راهکار کارآمد و کم‌هزینه برای مبارزه با بیابان‌زایی و تخریب اراضی می‌تواند تاثیر بسزایی در حفظ اکوسیستم‌های کشاورزی و احیای آنها داشته باشد. با توجه به تجربیات موفق روسیه در این زمینه، می‌توان انتظار داشت که این اقدامات به الگویی برای دیگر کشورها تبدیل شود.
برای اطلاعات بیشتر، می‌توانید مقاله را از طریق لینک DOI مطالعه کنید.