پین توضیح داد: شاید این رقم در ظاهر زیاد به نظر نرسد، اما طی 10 سال، زمین حدود 3 تا 4 متر پایین می‌رود؛ این بسیار جدی است.

در منطقه بردسکن در شمال ایران نیز محدوده فرونشست به 1110 کیلومتر مربع رسیده که نسبت به بررسی مشابه در سال 2008 حدود 40 درصد افزایش نشان می‌دهد.

فرونشست غیرقابل بازگشت

بخش عمده فرونشست‌ها در 106 دشت ایران، غیرقابل بازگشت هستند.

منوچهر شیرزایی، زمین‌فیزیک‌دان دانشگاه ویرجینیا تک، می‌گوید: نتیجه چشمگیر این تحقیق آن است که بیشتر فرونشست‌های مرتبط با آب زیرزمینی در ایران برگشت‌ناپذیرند، که شدت تخلیه سفره‌های زیرزمینی را نشان می‌دهد.

شیرزایی تأکید کرد: شهرهایی چون تهران، کرج، مشهد، اصفهان و شیراز مستقیماً درگیر این بحران‌اند. تنها در کرج بیش از 23 هزار نفر در مناطق با خطر بالا زندگی می‌کنند.

اما خطر اصلی، از دست رفتن دائمی ظرفیت ذخیره آب است. شیرزایی هشدار داد: با ادامه فشردگی سفره‌های آب زیرزمینی، بخش زیادی از ظرفیت ذخیره برای همیشه از بین می‌رود. این روند، کم‌آبی را در دوره‌های خشکسالی تشدید و تاب‌آوری در برابر تغییرات اقلیمی را کاهش می‌دهد، به‌طوری‌که جبران آن تقریباً غیرممکن خواهد شد.

پین در توضیح تفاوت سفره‌های زیرزمینی با مخازن سطحی گفت: وقتی از یک سد بیش از حد آب برداشت شود، سطح آب پایین می‌آید اما با بارندگی دوباره پر می‌شود. در سفره‌های زیرزمینی، شرایط متفاوت است؛ وقتی حجم برداشت از ورودی آب بیشتر شود، ساختار متخلخل خاک فشرده می‌شود و دیگر امکان بازگشت ندارد.

او افزود: سفره‌ها مانند سطلی از شن و گل‌اند. زمانی که آب میان دانه‌های خاک تخلیه شود، ذرات نمی‌توانند وزن لایه‌های بالایی و سازه‌های سطحی را تحمل کنند، در نتیجه زمین فشرده و فرورفته می‌شود. حتی اگر در سال‌های بعد بارندگی افزایش یابد، آب تازه نمی‌تواند سطح زمین را به حالت اولیه بازگرداند. این موضوع پیامدهایی جدی دارد؛ از جمله ایجاد شکاف‌های عمیق، ناپایداری سازه‌ها، و تخریب جاده‌ها و خطوط راه‌آهن.

به گفته پین، همکاران ایرانی‌اش گزارش داده‌اند که در برخی مناطق، ساختمان‌ها به دلیل نشست زمین تخلیه و رها شده‌اند.

ایران در میان شدیدترین نقاط فرونشست جهان

فرانچسکا چینیا، پژوهشگر مؤسسه علوم جوی و اقلیم در رم ایتالیا نیز می‌گوید وضعیت ایران شباهت زیادی به شرایط کشورهایی مانند مکزیک، آمریکا، چین و ایتالیا دارد.

او افزود: نرخ فرونشست در ایران قابل مقایسه با مکزیکوسیتی و دره مرکزی کالیفرنیاست و این کشور را در میان شدیدترین کانون‌های فرونشست زمین در جهان قرار می‌دهد.

در برخی کشورها، این پدیده حتی به فاجعه‌های انسانی انجامیده است؛ برای نمونه، در مکزیک فرونشست زمین به سقوط یکی از خطوط مترو در سال 2021 منجر شد که در آن 26 نفر جان باختند.

نتایج کامل این تحقیق  در نشریه Journal of Geophysical Research: Solid Earth منتشر شد.

https://tn.ai/3416953